( 01 ر 303 متر ) بوده است . « 1 » روايت ديگرى از وكيع ، فاصلهء ميان هر يك از اين دو دروازه را 200 ، 1 ذراع ( 28 ر 608 متر ) مىداند . « 2 » در هر دو روايت ، وسعت شهر كمتر از واقع تخمين زده شده است . رباح ، يكى از معماران شهر ، فاصلهء هر يك از دو دروازه را يك ميل ( يا 000 ، 4 ذراع مرسله يا 1848 متر ) « 3 » آورده است . « 4 » اين تخمين با اندازه گيريى كه به فرمان معتضد صورت گرفت و بدر المعتضدى به آن اشاره كرده است مطابقت دارد . « 5 » اين امر نشان مىدهد كه قطر شهر 352 ، 2 متر بوده است . تخمين يعقوبى در بارهء فاصلهء ميان هر يك از دو دروازهء خارج از خندق ، يعنى 000 ، 5 ذراع سياه ( يا 5 ر 2534 متر ) ، با توجّه به اين نكته محتمل مىنمايد . « 6 »
روايات گوناگونى دربارهء مخارج منصور براى اين شهر نقل شده است . بنابر يكى از اين روايات ، اين مخارج هجده ميليون بوده ، كه بايد منظور دينار باشد . « 7 » بنابر روايتى ديگر ، رقم اين مخارج بالغ بر يكصد ميليون درهم بوده است . « 8 » امّا بنا به گزارش رسمى و مبتنى بر اسناد دستگاه خلافت ، منصور چهار ميليون و هشتصد و هشتاد و سه درهم براى « شهر مدوّر » خرج كرد . « 9 » اگر ميزان پايين دستمزد و هزينهء اندك
هامش
( 1 ) . خطيب ، ص 9 - 11 ؛ ابن فقيه ، نسخهء خطّى ، ب 33 پ
( 2 ) . خطيب ، ص 11
( 3 ) . رئيس ، ص 278 ؛ خطيب ، ص 8
( 4 ) . اين تخمين در ابن جوزى ، مناقب ، ص 9 ؛ يعقوبى ، ج 1 ، ص 235 ؛ ابو المحاسن ، ج 1 ، ص 341 ؛ و اربّلى ، تبر ، ص 54 آمده است
( 5 ) . خطيب ، ص 5 ؛ ابو المحاسن ، ج 1 ، ص 341
( 6 ) . بلدان ، ص 238 - 239
( 7 ) . خطيب ، ص 5 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 34 ؛ ياقوت ، ج 1 ، ص 683 ؛ اربّلى ، تبر ، ص 543
( 8 ) . ابو المحاسن ، ج 1 ، ص 341
( 9 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 326 ؛ مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 121 ؛ خطيب ، ص 5 - 6 ، نيز - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 419 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 32