منطقهء كاخ نيمه ويران تيسفون خيمه و خرگاه كوچكى برپا كرده بود . امّا به زودى درصدد برآمد در اقامتگاه جديدى جاى گيرد تا از آنجا بتواند ، ضمن نظارت بر جادههاى مهم سوق الجيشى و تجارتى ، هم در برابر متحدان قديمى ، يعنى شيعيان مستقر در جنوب عراق ، و هم در برابر نيروهاى چريكى خطرناكى كه به راونديه شهرت داشتند و در هاشميه به او هجوم برده بودند ، از خود دفاع كند . گفتهاند كه چون براى اين منظور درهء دجله را ترجيح مىداد كه آمادگى بيشترى براى كشتيرانى داشت ، در اين درّه تا موصل بالا رفت و دوباره فرود آمد تا محل بغداد را انتخاب كرد . اين محل كه آبادى ييلاقى كوچكى محصور ميان چندين صومعهء مسيحى بود و بازارى موسمى در آنجا تشكيل مىشد . و محل اتصّال شبكهء پر شاخهء نهرهايى بود كه دجله و فرات را به هم مىپيوستند . اين نهرها ضمن آبيارى زمينهاى آبرفتى منطقه و آسانتر كردن رفت و آمد ، خطوط دفاعى خوبى در برابر اشغالگران احتمالى پديد مىآوردند . شهر جديد كه ساختمانش در 145 آغاز شد ، بر ساحل راست دجله محصور در اين نهرها جاى گرفته بود كه مهمترين آنها ، نهر صراط ، در جانب جنوبى جريان داشت . به گفتهء وقايعنگاران ، منصور اين عرصهء محدود در مرزهاى طبيعى را لشكرگاه خود قرار داد .
بنابراين بغداد در آغاز كار اردوگاهى بود كه خليفه و دربار و چند ديوان حكومتى ، و نيز يك رشته دكان را كه جزو مكمّل و ضرورى اردوگاه بودند در خود جاى داده بود .
بعلاوه پىريزى اين شهر كه موضع آن به دلايل نظامى ، سوق الجيشى ، اقتصادى و حتى اقليمى برگزيده شده بود به اين معنى بود كه خليفه مىخواست چيزى بيش از آنچه امويان داشتهاند بسازد و
بغداد ( چند مقاله در تاريخ و جغرافياى تاريخى) (فارسى) — صفحة 107
مساهمون: اسماعيل دولتشاهى
ص١٠٧