پاك زلال ، وتشبيه علوم آميخته به شك وشبهه به آب كدر آميخته به كثافات ،
وتشبيه علمي كه بدون واسطه هيچ معلمي از جنس بشر مستقيما از سوى خداوند
وبا الهام أو افاضه مى گردد به آبى كه از آسمان فرود مى آيد ودر رودخانه ها
جارى مى شود ( 1 ) وبدون كوشش وبه كار بردن ابزار ووسايل وحفر چاه وبيرون
كشيدن به دست مى آيد ، وتشبيه علمي كه از راه فكر وانديشه حاصل مى شود به
آبى كه با حفر چاه ومانند آن به دست مى آيد ، وتشبيه علمي كه از راه تقليد
حاصل مى گردد به آبى كه از حوضي به حوض ديگر مى ريزد . ( 2 )
2 - علامه فيض كاشاني رحمه الله گويد : به نظر مى رسد كه مثال كوثر در دنيا علم
وحكمت است ومثال جامهاى آن عالمان امتند واز همين رو كوثر به خير بسيار
تفسير گرديده ، زيرا خداوند مى فرمايد : ( وهر كه را حكمت دهند بي ترديد خير
بسيارى به أو داده اند ) . ( 3 ) تأييد اين معنا روايتي است كه يكى از علماى عامه از
مولايمان امام صادق عليه السلام در تأويل آية كوثر آورده كه فرمود : ( ما نوري در قلب به
تو داديم كه تو را به سوى من ره نمايد واز غير من ببرد ) . وأو گفته است : اين بيان
امام عليه السلام اشاره اى است از نوع إشارات صوفيه نه اين كه تفسير سوره باشد .
ومن گويم : هر كه جام علم را از آبشخوار تحقيق سركشيده باشد از سر تحقيق
مى داند كه اين گونه اشاره بازگشت به تفسير دارد ودر معنا با تفسير يكى است ،
هامش
( 1 ) - اشاره است به آية 17 از سوره رعد . ومانند آية 22 از سوره فاطر : ( ودو دريا با هم برابر
نيستند ، يكى شيرين وخوشگوار وديگرى شور وتلخ ) ، كه تمثيلى است براي ايمان وكفر ، كه دو نوع
علم اند . ومانند فرمايش اميرمؤمنان عليه السلام كه در ( كافى ) باب معرفت امام آمده : ( وهرگز برابرى در ميان
نيست ، زيرا مردم سراغ چشمه هايى كدر رفته اند كه برخى در برخى ديگر سرازير مى شود ، ولى كساني كه
سراغ ما آمده اند به چشمه هايى صاف روى آورده اند كه به امر خدا جارى است وهرگز تمامى ندارد ) ، كه
در اينجا علوم أئمة عليهم السلام به چشمه هاى صاف تشبيه گرديده است .
( 2 ) - شرح أصول كافى باب معرفت امام عليه السلام ، ص 477 .
( 3 ) - سوره بقره / 269 .