( هر كه از ما جدا شود وادى برهوت جاى أو است ، وهر كه به ما بپيوندد به
باغهاى بهشت ونوجوانان خدمتكار بهشتى دست خواهد يافت ) . ( 1 )
بايد ديد كه آيا مراد از ستارگان ودر ويا قوت ومرجان در اين اشعار همين
ظواهر آنهاست يا آن كه در پس آن حكمت وعلم ومعرفتي ديگر نهفته است ؟
چرا كه غواص درياى علوم أهل بيت عليهم السلام به انواعى از معرفت دست مى يابد كه با
ياقوت ودر ومرجان وساير چيزهايى كه پسند عوام است وبا شنيدن نام آنها
چشمهاشان برق مى زند قابل قياس نيست ، بلكه خواص وبزرگان چيزهايى
بالاتر از اينها درك مى كنند ومى دانند كه به كار بردن اين ألفاظ به جهت آن
است كه بيان گنجايش وتوان كشف حقايق آنها را ندارد ، والبتة اين با ظاهر آنها
هم منافاة ندارد . از همين رو اين بحث را با نقل سخن چند تن از عالمان بزرگ
خاتمه مى دهيم .
كوثر در سخن بزرگان دين
1 - حكيم مشهور شيرازي مولى صدرا رحمه الله گويد : يكى از عالمان گفته است :
كوثر صورتش صورت آب وحقيقتش حقيقت علم است . نمى گويم مراد از اين
أمثال وارده در قرآن فقط معاني باطني عقلي آنهاست بدون آن كه صور محسوس
آنها تحقق داشته باشد ، آن گونه كه باطنيان گويند . هرگز چنين منظورى ندارم ،
بلكه گويم : مراد از آنها عبور از مظاهر ظاهري به محتويات باطني ، واز صورت
به معاني آنهاست ، زيرا قرآن را ظاهر وباطني وتأويل وتفسيري هست .
آن گاه چون علم تشبيه به آب شده است از اين تشبيه بر مى آيد كه اقسام علوم
هم مانند اقسام آب است ، مانند تشبيه علوم حقه خالى از شك وشبهه ها به آب
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار 47 / 26 .