گفت : آرى ، اينك بگو هنگامى كه على اسلام آورد از دو حال بيرون نبود ، يا آن
است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم أو را به اسلام دعوت نمود ويا به الهام الهى اسلام
آورد . من لختى سر به زير افكندم ، مأمون گفت : اى إسحاق ، نگو به الهام الهى
بود زيرا در اين صورت أو را بر رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم مقدم داشته اى ، زيرا رسول
خدا صلى الله عليه وآله وسلم اسلام را نشناخت مگر آن گاه كه جبرئيل از سوى خداى متعال نزد أو
آمد . گفتم : چنين است ، رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم أو را به اسلام دعوت نمود . گفت : اى
إسحاق ، آيا هنگامى كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم أو را به اسلام دعوت نمود اين دعوت
به امر خدا بود يا اين كار را از روى تكلف وبه دلخواه خود كرد ؟ باز لختى سر به
زير افكندم ، مأمون گفت : اى إسحاق رسول خدا را به تكلف وعمل به دلخواه
منسوب مدار ، زيرا خداوند از زبان أو مى گويد : وما أنا من المتكلفين ( 1 ) ( من از
أهل تكلف نيستم ) . گفتم : آرى اى أمير المؤمنين ، أو را به امر خدا دعوت نمود .
گفت : آيا اين از صفت خداى جبار - جل ثناؤه - است كه رسولان خود را
مكلف سازد به فرا خوانى كسى كه حكمي بر أو روا نمى گردد ؟ گفتم : پناه بر خدا !
گفت : اى إسحاق ، در قياس اين سخنت كه على در كودكى ايمان آورد وحكمي
بر أو روا نمى گردد آيا چنين مى بيني كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم كودكان را در دعوت به
اسلام به كارى فوق توانشان مكلف ساخته وچون آنها را در زماني به اسلام
فراخواند وآنان مرتد شوند واز اسلام بازگردند در اين ارتداد چيزى بر آنان
واجب نمى شود وحكم پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم بر آنان روا نمى گردد ؟ آيا در نزد تو رواست
كه اين مطلب را به خداوند نسبت دهى ؟ گفتم : پناه بر خدا ! . . . ( 2 )
هامش
( 1 ) - سوره ص / 86 .
( 2 ) - العقد الفريد 5 / 351 . ونيز عيون أخبار الرضا عليه السلام 2 / 184 - 200 .