أَ فَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ
: آيا به عذاب ما عجله مىكنند ؟
سپس مىفرمايد :
أَ فَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ ثُمَّ جاءَهُمْ ما كانُوا يُوعَدُونَ ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ
: آيا مىبينى ؟ اگر مهلتشان دهيم و سالها به تأخيرشان افكنيم و به نعمتهاى دنيا متمتعشان سازيم ، آن گاه گرفتار عذابشان كنيم ، از آن نعمتها و تمتعات فايدهاى نمىبرند . زيرا گناهان خود را در اين مدت افزايش مىدهند و بار جرم را سنگينتر ميكنند .
وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ
: هيچ بلدى را دچار هلاكت نكرديم ، جز اينكه بوسيلهء انذار و ارسال پيامبران بر آنها اتمام حجت كرديم .
ذِكْرى وَ ما كُنَّا ظالِمِينَ
: آنها را تذكر داديم و موعظه كرديم تا پند گيرند و خود را اصلاح كنند . هنگامى كه از تخويف و تهديد و تذكر ، متنبه نشدند و بر اثر اصرار بر كفر و عناد ، مستحق عذاب شدند ، بدون اينكه ظلمى بر آنها روا داشته باشيم ، هلاكشان كرديم . زيرا ما به احدى ظلم نميكنيم .
در اين آيه خداوند ظلم را از خود نفى كرده و كسانى را كه ميگويند : هر ظلم و كفرى در اين جهان مستند به خداست ، تكذيب كرده است . ظلم اين امت كه خداوند بندهاى را براى بدى خلق كند و او را به بدى وا دارد . آن گاه بر بديش كيفرش كند و خداوند از چنين كارى منزه است .
وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ
: قرآن را چنان كه مشركين مىپندارند ، شيطانها نياوردهاند .
وَ ما يَنْبَغِي لَهُمْ وَ ما يَسْتَطِيعُونَ
: شيطانها سزاوار اين كار نيستند و استطاعت اين كار هم را ندارند . زيرا خداوند معجزه را از آلوده شدن به باطل حفظ مىكند ، تا بتواند دليل بر صدق و راستگويى مدعى رسالت باشد و اگر آميخته به نيرنگهاى شياطين گردد ، نميتواند دليل باشد .
إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ
: آنها ممنوعند كه براى شنيدن آهنگ وحى