اهل مدينه بجز اسماعيل « فزع » را بدون تنوين خوانده و « يوم » را به نصب خواندهاند . ابن كثير و ابن عامر و ابو عمرو و نافع و يعقوب « فزع » را اضافه به « يوم » و « يوم » را بجر خواندهاند .
تعملون : اهل مدينه و ابن عامر و حفص و يعقوب به تاء و ديگران به ياء خواندهاند .
اعراب :
مبصرا : حال از « النهار » يعنى صاحب ابصاريا نشان دهندهء اشياء است .
مقصود :
اكنون خداوند در بارهء قدرت خويش بر زنده كردن مردگان و به منظور استدلال در برابر كافران مىفرمايد :
أَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً
: آيا نديدند كه ما شب را آفريديم تا از خستگى كارهاى روزانه استراحت كنند و روز را آفريديم تا جلو خود را ببينند و بتوانند برفت و آمد و كار و كوشش پردازند .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
: در اين كار براى مردمى كه ايمان دارند دلالتهايى است . زيرا كسى كه چنين كارى كرده است ، معلوم مىشود بر كارهاى خود قادر است و كارهاى او به اختيار و ارادهء خودش صورت ميگيرد و به طبيعت نيست .
وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
: به ياد آور آن روز كه اسرافيل به امر خداوند در صور ميدمد . اين همان روزى است كه آنها كيفر ظلم خود را مىبينند . ممكن است منظور اين باشد كه در نشئهء دوم نفخ صور مىشود .
در بارهء معنى صور اختلاف است . برخى گفتهاند : صورتهاى خلق است كه دميده مىشود . يعنى روح در قالبها دميده مىشود و مردگان مبعوث مىشوند . برخى گفتهاند : صور چيزى شبيه بوق است كه در آن دميده مىشود . در حديثى نيز همين معنى ذكر شده است .
فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
: همهء آنهايى كه در آسمانها و