وَ إِنَّهُ لَهُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
: قرآن براى مردم مؤمن ، وسيلهء هدايت است و نعمت .
إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ
: خداوند در روز قيامت ميان كسانى كه در بارهء دينش اختلاف داشتهاند ، حكم مىكند .
مقصود اين است كه حكم مخصوص خداست و حكم غير او نافذ نيست و حق هر كسى را به او ميدهد . بعلاوه به مظلوم وعده ميدهد كه داد او را از ظالم مىگيرد .
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ
: او بر هر چه بخواهد قادر است و حق و باطل را مى - شناسد و هر كسى را مطابق عملش پاداش ميدهد .
اين آيه تسليتى است براى كسانى كه در امور دينى مخالفت شدهاند . مطابق اين آيه ، سرانجام خداوند ميان آنها حكم خواهد كرد .
فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ
: به خدا توكل كن كه تو بر حقيقت واضح و آشكار هستى و كسى كه بر حق است بيشتر شايستهء توكل است تا كسى كه بر باطل است .
اين خطاب اگر چه به پيامبر است ، ولى مقصود ساير مؤمنين است « 1 » .
اكنون كافران را تشبيه بمردگان كرده ، مىفرمايد :
إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ
: كافران هم مثل مردگان كه وسيلهء ادراك ندارند و مثل كران كه گوش شنوا ندارند ، موعظههاى پيامبر را نمىشنوند و مورد تأمل قرار نميدهند . در عين حال آدم كر اگر بايستد و توجه كند ، مىشود چيزى به او فهمانيد . ولى آدم كرى كه روى گردان باشد و فرار
هامش
( 1 ) - نه اينكه خطاب فقط به مؤمنين باشد و از پيغمبر ( ص ) توكل نخواهند - بلكه به عكس در درجهء اول انتظار عاليترين و شايستهترين نوع توكل از شخص پيامبر است . مردم مؤمن نيز از آنجا كه در تكاليف با پيامبر خدا اشتراك دارند - جز در موارد خاصى - بايد اهل توكل باشند و از اين خصلت عالى بىبهره نباشند . بديهى است كه توكل هم مراتب شديد و ضعيف دارد و هر كس ايمانش كاملتر است توكلش بيشتر است .