و اللَّه اكبر على ما رزقنا من بهيمة الانعام » .
اصل بهيمه از ابهام است . يعنى غير فصيح و نامعلوم و علت اينكه به حيوان بهيمه گفته شده است ، همان نداشتن زبان است .
كلمهء انعام از نعمت و بمعنى نرمى است و به شتر گفته مىشود . علت اينكه به شتر انعام گفته شده ، نرمى سمهاى اوست . در موقعى كه گاو و گوسفند با شتر جمع شوند به آنها نيز مىتوان انعام گفت . اما به تنهايى نه .
فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ
: از گوشت چار پايان بخوريد و به گرسنهء مستمند نيز انعام كنيد .
برخى گويند : بائس كسى است كه دستش را به سؤال دراز مىكند .
ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ
: آن گاه مو و ناخن خود را بگيرند و غسل كنند و بوى خوش استعمال كنند . زجاج گويد : « قضاء تفث » كنايه از خروج از احرام است .
وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ
: و نذرهاى خود را بپايان برسانند . ابن عباس گويد :
منظور اين است كه آنچه نذر كردهاند ، قربانى كنند و برخى گويند : كارهايى را كه نذر كردهاند در ايام حج انجام دهند ، بجاى آورند . گاه مىشود كه انسان نذر مىكند كه اگر خدا حجى نصيبش كرد ، عمل خيرى انجام دهد . بهتر است هر نذرى كه كرده است ، و لو مطلق باشد ، در ايام حج بجاى آورد .
وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
: اين امر براى وجوب است . يعنى واجب است كه طواف حج را بجاى آورند . زيرا اين طواف از اركان حج است و هيچ خلافى در آن نيست . برخى گويند : منظور طواف بازگشت از منى است . زيرا خداوند دستور داده است كه پس از انجام مناسك ، انجام شود .
اصحاب ما روايت كردهاند كه منظور طواف نساء است كه با آن آميزش با زنان مباح مىشود و اين طواف بعد از طواف حج انجام ميگيرد . زيرا پس از طواف حج همه چيز حلال مىشود ، جز زن و پس از طواف نساء زن نيز حلال مىشود .
منظور از « بيت عتيق » كعبه است . عتيق ناميده شده براى اينكه از ملك مردم