هاى ژوليده و سر و لباس غبار آلوده از راههاى دور بسوى من آمدهاند . شما را گواه ميگيرم كه دعاى آنها را مستجاب كردم و آرزوى آنها را بر آوردم و بدانشان را بخوبانشان بخشودم . و به نيكانشان هر چه خواستند دادم و چون كوچ كردند و وقوف كردند و برگشتند ، باز هم خداوند بفرشتگان همانطور ميفرمايد .
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ
: برخى گويند : يعنى در سفر حج علاوه بر فيوضات معنوى تجارت نيز مىكنند . و برخى گويند : يعنى تجارت دنيا و پاداش آخرت نصيبشان مىشود . برخى گويند : منظور منافع آخرت يعنى عفو است و مغفرت . از امام باقر ( ع ) نيز همين طور روايت شده است . پس معنى جمله اين است كه آنها در سفر حج كارهايى ميكنند كه مورد توجه خداست و نفع آخرت دارد .
وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ
: در بارهء ذكر نام خدا در ايام معلوم ، اختلاف است .
برخى گويند : ده روز اول ذى الحج است و اينكه مىگويد : معلومات ، بخاطر اين است كه بدانستن آن حريصند . تا وقت حج را بشناسند و ايام معدوده ايام تشريق است . برخى گويند : منظور روز عيد و ايام تشريق يعنى سه روز بعد از آن است و ايام معدوده ده روز اول است . از امام باقر ( ع ) نيز همين طور روايت شده است . زجاج مىگويد : همين قول صحيحتر است . زيرا كلمهء ذكر دلالت دارد بر بردن نام خدا در موقع قربانى . چنان كه بدنبال آن مىفرمايد :
عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ
: يعنى بر ذبح و نحر شتر و گاو و گوسفند كه خدا به آنها روزى كرده است .
اين ايام ( روز عيد و سه روز بعد ) مخصوص همين كار است .
برخى گويند : مقصود از ذكر ذبح است . زيرا از آنجا كه ذبح همراه ذكر است ، مىتوان ذكر را گفت و ذبح را اراده كرد . برخى گويند : تكبير است . يعنى تكبير در منى بعد از پانزده نماز كه اول آنها نماز ظهر است بدين ترتيب : « اللَّه اكبر . اللَّه اكبر .
لا إله الا اللَّه و اللَّه اكبر . اللَّه اكبر و للَّه الحمد اللَّه اكبر على ما هدانا و الحمد للَّه على ما أبلانا