اعراب :
لا يَلْبَثُونَ
: اين فعل مرفوع است ، زيرا « اذا » بعد از واو واقع شده و ملغى شده است . هر گاه اين كلمه در وسط كلام واقع شود ، جايز است كه عمل نكند و هر گاه در آخر ، واقع شود بطور حتم عمل نمىكند .
سنة : نصب اين كلمه به معناى
« لا يَلْبَثُونَ »
است . يعنى : « سننا هذه السنة فيمن ارسلناهم قبلك » مقصود اين است كه : ما آنها را هلاك خواهيم كرد ، زيرا اين سنت هميشگى ماست ، كه در ميان مردم پيشين ، اعمال كردهايم .
شأن نزول :
مجاهد و قتاده گويند : اين آيه ، هنگامى نازل شد كه اهل مكه خواستند پيامبر را اخراج كنند .
ابن عباس گويد : اين آيه ، در بارهء يهود مدينه نازل شد . آنها گفتند : مدينه ، سرزمين پيامبران نيست . سرزمين پيامبران شام است . تو هم به شام برو .
مقصود :
اكنون اين مطلب را بيان مىكند كه چون كافران از اينكه پيامبر ، خواستهء آنها را اجابت كند ، مأيوس شدند ، تصميمات ديگرى گرفتند . مىفرمايد :
وَ إِنْ كادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْها
: مشركين تصميم گرفتند كه ترا از سرزمين مكه ، خارج كنند . اين معنى از قتاده و مجاهد است . ابن - عباس گويد : يعنى يهود مىخواستند ترا از مدينه بيرون كنند . جبائى گويد : منظور اين است كه : عرب مىخواستند ترا از سرزمين خود خارج سازند . حسن گويد :
يعنى مىخواستند ترا بكشند .
وَ إِذاً لا يَلْبَثُونَ خِلافَكَ إِلَّا قَلِيلًا
: اگر ترا اخراج مىكردند ، پس از خروج تو ، جز مدت كوتاهى باقى نمىماندند . ضحاك گويد : اين مدت ، فاصلهء ميان بيرون رفتن پيامبر از مكه و جنگ بدر است .
برخى گويند : آنها پيامبر را اخراج كردند و جز افرادى كه در جنگ بدر