وَ إِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ
: « ان » مخففهء از مثقله است . يعنى : مشركينى كه وصف آنها در اين سوره گذشت ، مىخواهند ترا منحرف و گمراه كنند و از حكم قرآن خارج گردانند .
لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنا غَيْرَهُ
: تا آنچه به تو وحى نكردهايم ، انجام دهى و به ما نسبت دروغ داده ، افترا ببندى ، زيرا تو خبر دادهاى كه جز از روى وحى خدا سخن نمىگويى .
پس اگر از هوى و هوس آنها پيروى كنى يا فكر كنى كه خواستهء آنها را طبق دستور خدا انجام مىدهى ، مثل اين است كه به خدا افترا بستهاى و دروغ گفتهاى .
وَ إِذاً لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا
: بديهى است كه اگر طبق ميل آنها رفتار كنى ، ترا دوست مىدارند و به تو نزديك مىشوند ، زيرا انتظار آنها اين است كه با آنها موافقت كنى .
برخى گويند : يعنى در اين صورت محتاج آنها خواهى شد ، زيرا كلمهء « خليل » از « خلة » به معناى حاجت است .
لكن معناى اول بهتر است .
وَ لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا
: اگر نه اين بود كه ، قلب ترا بوسيلهء نبوت و عصمت و معجزات - و بقولى الطاف پنهانى - محكم ساختهايم ، كمى به آنها اعتماد مىجستى . يعنى : چيزى نمانده بود كه كمى به آنها توجه كنى و به آنها مايل شوى و پارهاى از خواستههاى آنها را عملى كنى . لكن خداوند ترا حفظ كرد .
« كدت ان افعل كذا » يعنى : نزديك بود كه فلان كار را بكنم و نكردم .
در حديث صحيح از پيامبر بزرگوار اسلام نقل شده است كه : چيزى كه امت من در دل خود بينديشد و به كار نبندد و بر زبان نياورد ، گناهش از او برداشته شده است .
ابن عباس گويد : منظور خداوند اين است كه پيامبر ، در جواب آنها ساكت شد و سكوت او حاكى از تمايل او بود .
اكنون او را بيم مىدهد . تا بداند كه اگر بخواستهء آنها عمل كرده بود ، چه