بيان آيه 12 - 13
لغت
صاغر : خوار و ذليل . كسى كه بخوارى خود راضى شود .
اعراب
ما مَنَعَكَ
: « ما » مبتدا « منعك » خبر
أَلَّا تَسْجُدَ
: « لا » در اينجا ملغى است يعنى : « ما منعك ان تسجد » مثل :
ابى جوده لا البخل و استعجلت به * نعم من فتى لا يمنع الجود قاتله
گفتهاند : يعنى « ابى جوده البخل » مقصود اين است كه جود او از بخل ورزيدن امتناع دارد و هميشه جواب او « آرى » است . در مورد آيه ، احتمال دادهاند كه « لا » زايد نباشد به معناى « ما دعاك الى ان لا تسجد » .
مقصود
اكنون در بارهء خطاب خود به ابليس مىفرمايد :
قالَ ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ
: خداوند به ابليس فرمود : هنگامى كه ترا به سجده آدم امر كردم ، چه چيز ترا منع كرد كه سجده نكردى ؟
قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ
: ابليس در پاسخ گفت :
من از او بهترم ، زيرا مرا از آتش و او را از خاك آفريدهاى . اين جواب مطابق سؤال نيست ، زيرا نپرسيده است كداميك از شما بهتر هستيد ، بلكه پرسيده است چه چيز ترا از سجده كردن مانع شد ؟ مع الوصف اين جمله ، پاسخ اصلى سؤال را هم در بر دارد .
ابن عباس گويد : ابليس اولين كسى كه قياس كرد و بخطا رفت . هر كس دين را با رأى خود به چيزى قياس كند ، خداوند او را همدم ابليس خواهد كرد . ابن سيرين گويد :
اولين كسى كه قياس كرد ، شيطان بود . كسى ماه و خورشيد را پرستش نكرد ، مگر