كه سر انجام از مردمى كه پيامبران را بسوى آنها فرستاده و از خود پيامبران سؤال خواهد كرد . از دستهء اول مىپرسد كه فرمانبرى كردهاند يا نه و از دستهء دوم مىپرسد كه ابلاغ كردهاند يا نه . اگر چه خدا مىداند كه دستهء اول امتثال كرده يا نكردهاند و دستهء دوم ابلاغ كردهاند يا نكردهاند . مع الوصف آنها را تهديد مىكند تا خود را براى چنين پرسشى آماده كنند . برخى گويند : از امتها مىپرسد كه اجابت كردهاند يا نه . و از پيامبران مىپرسد كه مردم با آنها چگونه رفتار كردهاند ؟ برخى گويند : از امتها به منظور توبيخ و از پيامبران به منظور شهادت سؤال مىشود . اين قول از حسن است .
فايدهء اين سؤال ، چند چيز است : 1 - مردم بدانند كه خداوند پيامبران خود را فرستاده و عذر را برداشته و كسى را ظلم نمىكند . 2 - مردم بدانند كه كفار بكيفر كردارشان مىرسند . 3 - اهل ايمان شاد و مسرور و كفار غمگين مىشوند 4 - اين هم لطفى است در بارهء مكلفينى كه از آينده به آنها خبر داده شود .
پرسش در دو مورد ديگر مىفرمايد : « مجرمين از گناهان خود سؤال نميشوند » ( قصص 78 ) « در روز قيامت ، هيچ انسانى و هيچ جنى از گناهش پرسيده ( الرحمن 39 ) اما در اينجا مىفرمايد : از مردم - كه پيامبران بسوى آنها فرستاده شدهاند - و از پيامبران سؤال خواهيم كرد . مقصود چيست ؟
پاسخ 1 - مقصود اين است كه از آنها براى كسب اطلاع و معلوم شدن حقيقت ، سؤالى نميشود ، اما به منظور سرزنش ، از آنها سؤال مىشود . چنان كه بدنبال آيهء 39 سورهء الرحمن مىفرمايد : مردم مجرم به سيماى خود شناخته ميشوند و بنا بر اين احتياجى به سؤال نيست . لكن سؤالات توبيخى مانعى ندارد . چنان كه مىفرمايد : « اى اولاد آدم ، آيا با شما عهد نكردم كه شيطان دشمن آشكار شماست ؟ » ( يس 60 ) شاعر عرب گويد :
« اطربا و انت قنسرى »
يعنى : آيا در سن پيرى به بازى مىپردازى ؟
گاهى هم سؤال براى تقرير و تثبيت موضوع است . مثل :