الستم خير من ركب المطايا * و اندى العالمين بطون راح
يعنى : آيا شما بهترين سواران و سخىترين مردم نيستيد ؟ يعنى هستيد . پس سؤال مردم براى توبيخ است . اما سؤال پيامبران به منظور توبيخ خودشان نيست ، بلكه به منظور توبيخ كفار است .
2 - روز قيامت ، بهنگام محاسبه ، از آنها سؤال مىكنند ، اما همين كه وارد جهنم شدند ، از آنها سؤالى نمىكنند . پس در بعضى مراحل سؤال هست و در بعضى مراحل نيست . چنان كه مىفرمايد : « آنها را نگه داريد كه آنها مسئولند » ( صافات 24 ) 3 - قيامت داراى مواقفى است . در بعضى از موقفها سؤال هست و در بعضى سؤال نيست .
رفع تناقض از دو مورد ديگر
در يك جا مىفرمايد :
« فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ »
مؤمنون 101 در آن روز نسبتى ميان آنها نيست و از يكديگر سؤال نميكنند ) در جاى ديگر مىفرمايد :
« وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ »
( صافات 27 : آنها به يكديگر روى مىآورند و از يكديگر سؤال مىكنند ) در مورد اول مقصود اين است كه براى كسب خبر و آگاهى چيزى از يكديگر نمىپرسند و در مورد دوم منظور اين است كه سؤال و جوابها به منظور ملامت و سرزنش است . چنان كه مىفرمايد :
« أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ »
( سبا 32 : آيا ما شما را از هدايت باز داشتيم ؟ )
اكنون به اين مطلب اشاره مىكند كه سؤالى كه از آنها مىشود براى كسب علم و آگاهى نيست . لذا مىفرمايد :
فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ
: ما از همه كارهاى آنها به آنها خبر مىدهيم ، زيرا عالم هستيم ، تا بدانند كه اعمال آنها محفوظ است و هر كس بدون هيچگونه ظلمى بكيفر كردار خود مىرسد . ابن عباس گويد : مقصود اين است كه نامه اعمالشان اين مطالب را به آنها مىگويد : چنان كه مىفرمايد :
« هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ »
( جاثيه 29 : اين است كتاب ما كه به حق با شما سخن مىگويد )