وَ جَعَلَكُمْ مُلُوكاً
: و شما را پادشاهانى ساخت كه ديگران خدمتگزار و در زير سلطهء شما باشند . اين معنى از قتاده است .
عبد اللَّه بن عمرو بن عاص و زيد بن اسلم و حسن گويند : موسى آنان را اينطور مخاطب ساخت ، زيرا آنان داراى خانه و خدمتگزار و همسر بودند . بديهى است كه هر كس از اين نعمتها برخوردار باشد ، براى خود پادشاه است . چنان كه از پيامبر گرامى اسلام ، روايت است كه :
- كسى كه در آغاز روز ، داراى ايمان و مخارج آن روزش باشد و بدنى سالم دارد ، مثل اينكه همهء جهان در قلمرو قدرت اوست .
ابو على جبايى گويد : پادشاه ( ملك ) كسى است كه داراى سرمايهاى باشد كه از كارهاى پر مشقت و تحمل رنج براى تحصيل معاش راحت باشد .
ابن عباس و مجاهد گويند : آنان بوسيلهء نازل شدن مائدهء آسمانى - يعنى ترنجين و بلدرچين - و شكافته شدن سنگ و خارج شدن آب از آن و ابر ، پادشاه شدند .
ابو القاسم بلخى گويد : مانعى ندارد كه خداوند براى آنها پادشاهى و سلطنت قرار داده و آن چنان به آنها قلمرو وسيع بخشيده باشد ، كه پادشاه باشند .
وَ آتاكُمْ ما لَمْ يُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ
: حسن و بلخى گويند :
يعنى به شما چيزهايى بخشيد كه به احدى از معاصران شما نبخشيده بود زجاج و جبايى گويند :
- امورى كه خداوند به آنها ارزانى داشت ، بر روى هم براى ديگرى فراهم نشده بود ، نظير كثرت پيامبران و آيات و نازل شدن ترنجبين و بلدرجين .
در بارهء اينكه : مخاطب كيست ، اختلاف كردهاند :
ابن عباس و مجاهد گويند : قوم موسى . اين قول ظاهرتر است .
سعيد بن جبير و ابو مالك گويد : منظور امت پيامبر اسلام است .
آن گاه خداوند آنان را مكلف كرد كه داخل سرزمين مقدس شوند و فرمود :
-
يا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ
: ابن عباس و سدى و ابن زيد گويند : منظور