نسخ شده است .
وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا
: به عقيده جميع مفسران ، يعنى پس از اينكه از احرام خارج شديد ، شكار كردن كه در مدت احرام ، بر شما حرام بود ، حلال است و اگر بخواهيد مىتوانيد به شكار پردازيد ، زيرا منشا حرمت زايل شده است .
وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
: كينه قومى كه شما را از مسجد الحرام مانع شدهاند ، شما را به تجاوز و زياده روى وادار نكند . اين خطاب به پيامبر و اصحاب اوست . زيرا بسال حديبيه از طرف مشركين منع شده بودند .
أَنْ تَعْتَدُوا
، ابو على فارسى گويد : يعنى بخاطر كينه قومى ، براى خود تحصيل عداوت نكنيد . مقصود از
« أَنْ تَعْتَدُوا »
تجاوز از حكم خداست درباره مشركين و بدين ترتيب مسلمانان نبايد به ياد خونهاى عهد جاهليت ، افتاده ، دست به تجاوز و ستمكارى بيازند . اين معنى از مجاهد است و بعقيده او اين قسمت ، نسخ نشده و اين عقيده صحيحتر است . ابن زيد گويد : نسخ شده است .
وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ
: اين كلام ، استيناف است و عطف بر
« أَنْ تَعْتَدُوا »
نيست و بنا بر اين در محل نصب است .
در اينجا خداوند بندگان را امر مىكند كه يكديگر را بر نيكى و تقوى يارى كنند و به آنچه خداوند امر كرد ، عمل و از آنچه نهى كرده ، خوددارى كنند . همچنين بايد از معاونت بر گناه ، خوددارى نمايند . يعنى بدشمنى و تجاوز از حدود خدا دست نيالايند .
اين معنى از ابن عباس و ابو العاليه و ديگر مفسران است .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
: در اينجا مردم را به تقوى امر و متجاوزان و گردن فرازان را به عقاب خود تهديد مىكنند . يعنى مخالفت امرها و نهىهاى خداوند نكنيد و از اين راه خود را در معرض كيفرهاى او قرار ندهيد . سپس عقاب خود را به شدت و دشوارى وصف مىكند ، زيرا عقاب خداوند ، آتشى است كه حرارت آن كاسته نمىشود و شعله آن فرو نمىنشيند . از اين عقاب هولناك ، به خدا پناه مىبريم .