فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ
: اگر ميت ، داراى دو خواهر باشد ، خواه ميت مرد باشد يا زن ، البته به شرطى كه داراى پدر و مادر و اولاد نباشد .
فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ
: براى آن دو خواهر ، 3 / 2 مال است . ( باقى را هم بالقرابة به آنها رد مىكنند زيرا تعصيب باطل است )
وَ إِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالًا وَ نِساءً
: اگر ميت ، فقط داراى چند خواهر و برادر پدر و مادرى يا پدرى باشد .
فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ
: سهم برادر دو برابر سهم خواهر است .
دلالت آيه
جملهء
« إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَ هُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ »
دلالت دارد بر اينكه برادر يا خواهر با بودن دختر ارث نمىبرند ، زيرا خداوند متعال ، شرط ارث بردن خواهر و برادر را نبودن « ولد » دانسته است .
بديهى است كه كلمهء « ولد » هم شامل پسر مىشود و هم شامل دختر و همهء اهل لغت بر بر آن اتفاق دارند .
روايتى نقل كردهاند كه : « خواهران و برادران با دختران ، عصبهاند » ( يعنى بايد ما زاد بر سهم يك دختر كه 2 / 1 است و ما زاد بر سهم دو دختر و بيشتر كه 3 / 1 است به خواهران و برادران داد ) لكن اين خبر ، واحد است و با نص قرآن سازگار نيست ابن عباس نيز بر همين عقيده است و از ائمة اهل بيت ( ع ) نيز چنين روايت شده . « 1 »
يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا
: خداوند مسائل ارث را براى شما بيان مىكند كه در احكام مربوط به ارث ، بخطا نيفتيد . ابو مسلم گويد : يعنى خداوند ، همهء احكام دين را براى شما بيان مىدارد تا در راه دين هدايت شويد .
وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
، خداوند به تمام امورى كه مربوط به معاش و معاد مردم
هامش
( 1 ) - ما در باره عول و تعصيب ، تا آنجا كه مناسب بوده در پاورقى ( ج 5 ) ص 33 بحث كرديم و در اينجا ما زاد بر سهم يك خواهر يا بيشتر را بنا بر بطلان تعصيب ، بخودشان باز گردانيم ولى عامه بمقتضاى همان روايت متن ، بخويشاوندان ديگر مىدهند .