أَنْ تَضِلُّوا
: در بارهء « ان » سه قول است : 1 - يعنى « ان لا تضلوا » مثل :
راينا ما يرى البصراء فيها * فآلينا عليها ان تباعا
يعنى « ان لا تباعا » هر چه ديگران در او مىبينند ما هم ديديم و سوگند ياد كرديم كه فروخته نشود . بنا بر اين حرف جر در تقدير است .
2 - يعنى « كراهة ان تضلوا » و مفعول لاجله خواهد بود . برخى گفتهاند حذف « لا » جايز نيست ولى زايده بودن آن جايز است مثل :
« لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ أَلَّا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ »
سوره حديد 29 ) يعنى « ليعلم . . . » 3 - يعنى : « يبين اللَّه لكم الضلال لتجتنبوه » خداوند گمراهى را براى شما بيان مىكند كه از آن اجتناب كنيد .
شان نزول
در بارهء شان نزول اين آيه اختلاف است ، از جابر بن عبد اللَّه انصارى نقل است كه گفت : من بيمار شدم و داراى نه يا هفت خواهر بودم . پيامبر نزد من آمد و در صورت من دميد و به هوش آمدم ، عرض كردم : آيا براى خواهرانم به دو سوم مال وصيت كنم ؟
گفت نيكى كن عرض كردم : به نصف ؟ فرمود : نيكى كن . سپس خارج شد و مرا ترك كرد . مجددا بازگشت و فرمود : خدايت شفا دهد ! خداوند در بارهء خواهرانت دستور دو ثلث داد . مىگويند : جابر مىگفت : خداى اين آيه را در بارهء من نازل كرده است .
قتاده گويد : صحابه ، در بارهء « كلاله » زياد فكر مىكردند ، از اينرو خداوند اين آيه را نازل كرد .
براء بن عازب گويد : آخرين سورهاى كه بطور كامل نازل گرديد ، برائت و آخرين آيهاى كه نازل شد ، پايان سوره نساء
« يَسْتَفْتُونَكَ . . . »
بود . اين مطلب را بخارى و مسلم در صحيح خود نقل كردهاند .
جابر گويد : اين آيه ، در مدينه نازل شد . ابن سيرين گويد : در سفرى كه صحابه نيز در حضور پيشواى گرامى اسلام ، بودند ، نازل گرديد .
اين آيه را « تابستانى » ( آيهء صيف ) گويند ، زيرا خداوند در بارهء « كلاله » دو