گفتهاند : در قرائت ابى ، « الا ان يتصدقوا » آمده است .
تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ
: مفعول لاجله ، يعنى روزه را بخاطر توبه بگيرند و برخى گفتهاند يعنى تاب اللَّه بذلك عليكم توبة و بنا بر اين مصدرى است نظير
« كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ
كه ذكر آن گذشت .
شان نزول
مجاهد و عكرمه و سدى گويند : اين آيه در بارهء عياش بن ابى ربيعهء مخزومى برادر مادرى ابو جهل نازل شد ، زيرا وى اسلام آورد و پس از اسلامش ، حارث بن - يزيد بن انسهء عامرى را كه مردى مسلمان بود و قاتل از مسلمانى او بىخبر بود ، بقتل رسانيد . گفتهاند : وى بعد از هجرت ، در حره او را بكشت . حارث براى جلوگيرى عياش از هجرت ، زياد سختگيرى مىكرد و او را شكنجه مىداد .
ابن زيد مىگويد : آيه در بارهء ابو الدرداء نازل شد . وى در سريهاى بود و براى مقصودى به ناحيهاى رفت ، در آنجا مردى از دشمن ملاقات كرد كه همراه گوسفندان خود بود و با شمشير به او حمله كرد . وى گفت « لا إله الا اللَّه » ولى ابو الدرداء اعتنايى نكرد و او را بكشت و گوسفندانش را بغنيمت آورد . سپس پيش خود احساس ناراحتى كرد و خدمت پيامبر آمد و ماجرا را شرح داد . پيامبر فرمود : با اينكه به زبان اظهار ديندارى كرد ، چرا او را تصديق نكردى و او را كشتى ؟ عرض كرد : بايد چه كنم ، يا رسول اللَّه ؟ ! فرمود : با گوينده :
« لا إله الا اللَّه »
چه مىتوان كرد ؟ ابو الدرداء گفت :
آرزو كردم كه آن روز ، روز آغاز ايمانم بود . از اينرو اين آيه نازل گرديد .
مقصود
وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً
: خداوند براى هيچ مؤمنى مباح نكرده و به او اجازه نداده است كه مؤمنى را بكشد . مگر اينكه از روى خطا باشد . اين معنى از قتاده و خبر اوست .
برخى گفتهاند : يعنى همانطورى كه اكنون حق كشتن مؤمن را ندارد ، قبلا هم حق نداشت ، مگر اينكه قتل از روى خطا باشد .