فصل دوازدهم به كار بردن عقل
ابن بابويه احاديثى از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت مىكند كه در آنها از جدل دربارهء خدا نهى شده « 1 » . و متكلّمان ( اصحاب الكلام ) به هلاك تهديد شدهاند « 2 » .
هماهنگ با رواياتى كه نقل كرده ، ابن بابويه اختلاف و جدل را تنها به صورت نقل كردن و توضيح دادن كلمات خدا و پيامبر ( ص ) و ائمهء مجاز شمرده است . به گفتهء او : « استدلال كردن با مخالفان به وسيلهء كلمات خدا و امامان ، يا به ميانجيگرى انديشههايى كه از گفتههاى ايشان منظور نظر بوده ، بدون محدوديّت براى كسى كه در علم كلام مهارت دارد مجاز است ، ولى براى كسى كه چنين نباشد مجاز نيست بلكه ممنوع و حرام است » « 3 » . حتّى در اينجا نيز ميدان بحث مجاز براى كارشناسان محدود به نقل و توضيح اخبار است . اين است تصوّر ابن بابويه دربارهء نقش شخص متخصّص در علم كلام .
شيخ مفيد در جواب مىگويد كه دو نوع مناظره و جدل وجود دارد كه يكى حقّ و ديگرى باطل است . اوّلى مطلوب است و عملا به توسّط قرآن و عمل امامان به آن سفارش شده است كه نه تنها شخصا با مخالفان در دين به مناظره و جدال مىپرداختند ، بلكه شيوخ اصحاب ايشان « در هر دوره نظر و استدلال را به كار مىبردند و به حق جدال مىكردند
هامش
( 1 ) - التوحيد ، ص 61 - 456 ؛ « الهداية » ، ص 3 ؛ « رسالة » ص 74 - 73 ، ف ، 44 - 43 .
( 2 ) - همان كتاب ، ص 74 ، ف 43 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 74 ، ف 43 .