مشخص كند و بنابراين ، مىخواهد نشان دهد كه اين مجموعههاى [ روايى ] ممكن است به عنوان ابعادى از واكنش در قبال شرايطى تلقّى شوند كه قم و بخصوص نخبگان آن در اين دوره ، خود را در آن شرايط يافتند - شرايطى كه در بالا توصيف شد .
احمد بن محمّد برقى ؛ محدّثى از موالى
به نظر مىرسد كتاب محاسن احمد بن محمّد بن خالد برقى ( م ح 280 ق / 894 م ) اولين مجموعهء بزرگ احاديث ائمّه [ عليهم السّلام ] است . 1
براساس [ گزارش ] منابع رجالى شيعهء دوازده امامى ، برقى از تبار موالى خاندان « اشعرى » بود . به نظر مىرسد خود اين خاندان گرايشهاى ديرينهاى به تشيّع داشتهاند . براساس نظر نجاشى ( م 450 ق / 58 - 1059 م ) و طوسى ( م 460 ق / 1067 م ) ، اين خانواده اصالتا كوفى بودند و جدّ بزرگ محمّد ، يعنى محمّد بن على ، در پى شكست قيام زيد بن على - برادر ناتنى امام پنجم ، محمّد باقر [ عليه السّلام ] ( م 114 ق / 732 م يا 117 ق / 735 م ) - كه در سال 122 ق / 740 م در كوفه ، عليه بنى اميّه به راه افتاده بود ، به زندان افتاد . خالد ، كه در آن زمان بسيار جوان بود ، همراه پدرش به « برقرود » ، روستاى كوچكى نزديك قم ، گريخت . محمّد ، كه نسبت « برقى » او بيانگر اين است كه او در آنجا به دنيا آمده ، به عنوان « مولاى ابو موسى اشعرى » شناخته مىشود . خانوادهء ابو موسى پس از شكست قيام مختار در كوفه در سال 66 ق / 685 م ، يعنى قريب شش دهه پيش از ورود خالد و پدرش به قم ، وارد اين شهر شدند . 2 طبق گفتهء خود احمد ، پدر او يكى از اصحاب امام هفتم ، موسى كاظم [ عليه السّلام ] ( م 183 ق / 799 م ) 3 بود و هم احمد و هم طوسى او را در زمرهء اصحاب امام هشتم على [ بن موسى ] الرضا [ عليه السّلام ] ( م 203 ق / 818 م ) و امام نهم