محاسن برقى ، بصائر الدرجات صفّار و كافى كلينى باشند كه همهء آنها مجموعههايى از روايات ائمّه [ عليهم السّلام ] هستند .
همانگونه كه قبلا اشاره شد ، اثر حاضر بر آن نيست كه بررسى اعتبار احاديث شيعهء دوازده امامى را ، كه در اين دوره يا هردورهء ديگرى تدوين شدهاند ، مطرح كند ، چه رسد به پرداختن به آنها ، و چه بسا اساسا اين اثر بر آن نيست كه همهء احاديث شيعهء دوازده امامى را دربارهء موضوعاتى كه براى اين دورهء حسّاس از تاريخ تشيّع اهميت بالقوّه دارند ، از همهء مجموعههايى روايى در دسترس آنها ارائه كند . رويكرد اخير در عينحال كه در برخى موارد مفيد است ، لزوما مجموعههاى [ روايى ] خاصى را به اوضاع و احوال ويژهاى كه مؤلّفان بخصوصى در آن مشغول فعاليت بودند ، مرتبط نمىكند . در واقع ، در اينجا مسلّم پنداشته شده كه مؤلّفان اين سه مجموعه ، احاديث را از مجموعهء عظيمترى از متون انتخاب كردهاند كه تعداد و گسترهء آنها ممكن است براى هميشه ناشناخته بماند . اگرچه ممكن است مؤلّف معيارهاى انتخاب [ خود ] را مشخص نكرده باشد ، اما بدون ترديد ، احاديث را در خلأ گردآورى نكرده است . به هرميزان كه بتوان جايگاه اين مؤلّفان را در اوضاع و احوال قابل تعريفى مشخص كرد ، آن اوضاع و احوال قطعا روند انتخاب [ احاديث ] را شكل دادهاند و بنابراين ، ممكن است چنين به نظر برسد كه اين مجموعهها با گرايشها و وقايع كلىترى كه خود گردآورنده ذاتا بخشى از آنهاست ، مرتبطند ، اگر نگوييم كه مستقيما محصول آنها هستند .
قسمتهاى بعدى اين پژوهش اسناد و محتواى احاديث اين سه مجموعه را بررسى مىكند تا ابعاد متعدد ارتباط آنها را با شرايط متغيّرى كه عموما قمىها و به ويژه نخبگان سياسى - اجتماعى اشعرى ، طى قرن سوم ق / نهم م و اوايل قرن چهارم ق / دهم م ، هم از لحاظ محلّى و هم منطقهاى ، خود را در آن شرايط يافتند ،
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 188
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٨٨