وزيران و دبيران و سرداران متوكل كسى نبود كه به بخشش و فضيلت موصوف باشد يا از مسخرگى و طرب باك داشته باشد .
فتح بن خاقان ترك وابستهء معتصم بيشتر از همه كس پيش وى نفوذ و اعتبار و تقرب داشت . فتح با وجود منزلتى كه در دستگاه خلافت داشت كسى نبود كه بخيرش اميد توان داشت و از شرش در امان نتوان بود ، از علم بى بهره نبود ، در ادب دستى داشت و در رشتهء ادب كتابى بنام « بستان » تأليف كرده بود .
متوكل يك قسم ساختمان پديد آورد كه معمول نبود و بنام حيرى و كمين شهره شد ، زيرا شبى يكى از نديمانش گفت كه يكى از ملوك نعمانى حيره از خاندان بنى نصر ، از فرط رغبت بجنگ ، در مقر خويش ، حيره بنايى به صورت تعبيهء جنگى پديد آورده بود تا هميشه بفكر جنگ مشغول باشد . در بناى مذكور تالار كه صدر بود نشيمنگاه شاه بود . كمين يعنى دو بار و در ميمنه و ميسره بود و در دو اطاقى كه كمين بود خواص و مقربان او جا داشتند . خزانهء لباس در طرف راست 4 5 و شرابخانه در طرف چپ بود ، كمين با سه در بتالار پيوسته بود و اين گونه بنا را تاكنون به انتساب حيره ، حيرى و كمين گويند و مردم بتقليد متوكل بساختن آن دست زدند و تاكنون معمول است . متوكل براى سه پسرش محمد المنتصر بالله و ابو عبد الله المعتز بالله و المستعين بالله بيعت گرفت . ابن مدبر در بارهء اين بيعت گويد : « بيعتى كه چون بيعت شجره بود و همه خلايق در مورد آن مختار بودند و جعفر آن را براى سه پسر نكو كار خود گرفت و محكم كرد . » على بن جهم نيز در اين باب گويد : « به خليفه جعفر بگو اى صاحب بخشش و پسر خليفگان و امامان و هاديان ! وقتى صلاح دين محمد خواستى ولايتعهد مسلمانان را به محمد دادى و معتز را تالى محمد كردى و شخص مؤيد عزيز را سوم آنها كردى » .
خلافت متوكل يكصد سال پس از خلافت ابو العباس سفاح و دويست سال پس از مرگ عباس بن عبد المطلب بود ، جز اين نيز گفتهاند و خدا بهتر داند ، كه
مروج الذهب ( فارسى ) — صفحة 497
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٤٩٧