فرمان داده و آنچه را نميخواسته نهى كرده . كارهاى نيك را كه بدان فرمان داده دوست دارد و از كارهاى بد كه منهيات اوست بيزار است . به بندگان تكليف بيرون از طاقتشان نكرده و از آنها كارى بيش از قدرتشان نخواسته . هيچكس جز به وسيلهء قدرتى كه خدا به او داده به بستن و گشودنى قادر نيست . قدرت از خداست و از بندگان نيست ، اگر خواهد آن را فنا كند و اگر خواهد نگهدارد . اگر خواهد مرد را به اطاعت خويش مجبور كند و به اضطرار از اطاعت خويش بازدارد . به اين كار قادر است اما نمىكند تا رفع محنت و زوال بليات كرده باشد .
وعيد كه اصل چهارم است يعنى خدا مرتكب گناهان كبيره را بدون توبه نمىبخشد و در كار وعد و وعيد خود صادق است و كلمات وى تغييرپذير نيست .
منزلت بين منزلتين اصل چهارم است يعنى فاسقى كه مرتكب گناهان كبيره شود ، نه مؤمن است نه كافر ، بلكه فاسق است و در بارهء تنبيه وى حكم معين هست و همهء معتقدان نماز بر فسق وى متفقند .
مسعودى گويد : و عنوان معتزله به همين مناسبت است كه كلمه از اعتزال است ، و معتزليان در بارهء حكم فاسق از ديگر فرق مسلمانان عزلت گرفتهاند و اين قضيه را عنوان اسما و احكام نيز دادهاند سابقا گفته شد كه در بارهء فاسق تهديد خلود در جهنم نيز آمده است .
وجوب امر بمعروف و نهى از منكر اصل پنجم است ، يعنى امر بمعروف و نهى از منكر بر همهء مؤمنان به ترتيب استطاعتشان با شمشير يا وسايل آسانتر واجب است و عينا مانند جهاد است و تفاوتى ميان جهاد كافر و فاسق نيست .
اين مسائل مورد اتفاق معتزله است و هر كه معتقد اين پنج اصل باشد معتزلى است و اگر كم يا بيش معتقد بعضى از آن باشد سزاوار عنوان اعتزال نيست كه عنوان معتزلى با اعتقاد به پنج اصل محقق مىشود اما در بارهء فروع مذهب اعتزال اختلاف هست .
مروج الذهب ( فارسى ) — صفحة 225
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٢٢٥