ساختمان كوفه
شهرهاى بزرگ عادت نداشتند و بصحراى وسيع و هواى پاكيزه و چراگاه شتران خو گرفته بودند ، و چون عمر ديد كه بسبب ترك عادت دچار بيمارى شدهاند به سعد بن ابى وقاص فرمان داد كه دو كس را بفرستد تا براى اقامت سپاه محلى بيابند كه ميان آن و مدينه آب فاصله نباشد سعد ، سلمان فارسى را با حذيفه بفرستاد تا محلى بدين صفت بيابند كه ناحيه غربى فرات را برگزيدند . عمر با اين انتخاب موافقت كرد و سعد بن ابى وقاص با سپاه خود مداين را ترك كرد و در محرم سال 17 هجرى در محل كوفه فرود آمد . سپاه عرب كه شمار آنان چهل هزار بود در خيمهها جاى گرفتند ، سپس خانههائى از نى ساختند و چون اين خانهها طعمه آتش شد خليفه فرمان داد كه خانهها را با خشت بسازند . ابو الهياج بن مالك اسدى نقشه خيابانها و كوچهها را كشيد و مسجد جامع را پى افكند و جلو آن سايبانى بر ستونهاى سنگى بساخت ، مسجد را وسط شهر قرار دادند و كوچهها از آن آغاز ميشد . در منتهاى يكى از اين كوچهها خانه سعد بن ابى وقاص ساخته شد و بيت المال نيز در آنجا بود . خانه سعد تا مسجد دويست متر فاصله داشت . ساختمان مسجد و دار الاماره را معماران ايرانى بشيوه ساختمانهاى خسروان ساختند . كوچهها وسيع بود تا هواى صحرا كه عربها بدان خو گرفته بودند به آنها برسد .
به زودى اهميت بصره و كوفه فزونى گرفت و اين دو شهر از مهمترين مراكز سياسى و جنگى كشور اسلام شد پس از فتوحات اسلام ، كوفه پايتخت عراق بشمار آمد و ولايتدار كوفه فرمانروايانى براى باب و آذربايجان و همدان و رى و اصفهان و موصل و قرقيسا تعيين ميكرد .
كوفه پايتخت على بن ابيطالب
وقتى على بخلافت رسيد مدينه را ترك كرد و كوفه را مركز خلافت خود قرار داد ، زيرا شيعيان و ياران وى در كوفه بودند بعلاوه سرزمين كوفه حاصلخيز بود و ارتباط آن با قسمتهاى مختلف كشور اسلام آسان بود و بشام محل حكومت معاويه نزديك بود ترك مدينه تعادلى را كه بروزگار ابو بكر و عمر ميان