شكل گيرى كلمات
مقدّمه « 1 » - شكل گيرى كلمات از حروف
كلمات از چهار چيز تشكيل شده است : حرف متحرك ، حرف ساكن ، حركت و سكون . و اينها به دو چيز بازگشت دارد : حرف ساكن و حرف متحرّك « 2 » . در كلام عرب ، حرف متحرك بيش از حرف ساكن است ؛ چنان چه حركت بيش از سكون به كار رفته است .
علّت كثرت حرف متحرك نسبت به ساكن اين است كه عرب تنها با حرف متحرك شروع به تكلم مىكند . و گاهى تا سه حرف متحرك ديگر به حرف متحرك ، مىپيوندد « 3 » . در حالى كه ابتدا به ساكن جايز نيست و حرف ساكنى به حرف ساكن متّصل نمىشود ، مگر اين كه ساكن اوّل ، حرف « مدّولين » باشد يا سكون حرف دوم به دليل وقف باشد . به اين دلايل حركت بيش از سكون به كار رفته است .
حروف : برشهايى است كه بر صدايى كه با نفس خارج مىگردد ، عارض مىشود ، در حالى كه آن صدا در آغاز آواى ممتدى بوده كه گوينده را به اهدافش نمىرساند .
بنابراين ، هر گاه آن برشها بر نفس عارض شود ، آن را حرف نامند . و آن چه كه ملازم
هامش
( 1 ) . اين مقدمه در الرعايه ، ص 76 با عنوان « باب ما تضمّنه تأليف الكلام و علله » آمده است .
( 2 ) . حرف متحرك عبارت از حرف ساكن و حركت است . اگر مؤلف به پيروى از « مكّى » مىگفت :
[ حرف متحرك ] عبارت است از حرف و حركت ، بهتر بود . تعبير آواشناسان در اين زمينه ، اين است : آواى ساكن و علّت ، يا صامت و صائت .
( 3 ) . مانند « خلقكم » .