اگر واو مضموم در كنار واو مضموم ديگرى بيايد به سبب سنگينى آن ، بيانش تأكيد بيشترى دارد ؛ مانند
ما وُورِيَ
( اعراف ، آيهء 20 ) .
هنگامى كه پس از واو ساكن ما قبل مضموم واو ديگرى بيايد ، براى پرهيز از ادغام بايد هر دوى آنها را آشكار كرد ؛ زيرا ادغام در اين جا جايز نيست و واو اوّل به سبب داشتن مد و لين بايد با مدّ طبيعى تلفظ شود ؛ مانند
آمَنُوا وَ عَمِلُوا
( بقره ، آيهء 25 ) و
وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا
( آل عمران ، آيهء 195 ) . اگر حرف ما قبل واو اول ، مفتوح باشد ، ادغام و مشدّد خواندن آن واجب است ؛ زيرا در اين جا واو مانند حرف صحيح شده است ، پس ادغام « 1 » آن واجب است ؛ مانند
اتَّقَوْا وَ آمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا
( مائده ، آيهء 93 ) .
اگر واو مشدّد باشد ، بيان تشديد آن با قوت و بدون كاستى و سستى واجب است ، مانند
لَوَّوْا
( منافقون ، آيهء 5 ) ؛
وَ أُفَوِّضُ
( غافر ، آيهء 44 ) و
عَدُوًّا
( بقره ، آيهء 97 ) و مانند آن .
الف
« 2 » پيشتر گفتيم كه الف از مخرج همزه و هاء ، يعنى از اول حلق ادا مىشود « 3 » و نيز
هامش
( 1 ) دليل عدم ادغام ، اختلاف طبيعت « واو اول » ( حرف مدّ ) و « واو دوم » حرف لين است .
ابن جزرى در النشر ، ج 2 ، ص 19 مىگويد : اگر دو حرف با هم بر خورد كنند كه اولى آنها ساكن باشد و آن دو حرف مثل هم يا هم جنس باشند ، ادغام اوّلى در زبان و قرائت واجب است ، البته در صورتى كه حرف اوّل ، حرف مد نباشد .
( 2 ) الرعاية ، ص 134 ؛ التحديد ، ص 99 و اللطائف ، ص 221 .
( 3 ) دكتر ابراهيم انيس در ص 80 كتاب خود مىگويد : توصيف قدما دربارهء آواهاى مد به مقدار زيادى شبيه نظريات جديد است ؛ زيرا چيزى كه اروپائيان به آن (slewov) مىگويند : هنگام تلفظ آنها نفس در مجراى خود ، با هيچ مانعى بر خورد نمىكند .
دكتر احمد مختار در ص 271 كتاب خود مىگويد : فتحه و الف از ناحيهء كام با وسط زبان توليد مىشود به اين نحو كه با حركت دادن زبان در سطح دهان با اندكى بالا آوردن وسط آن در ناحيهء كام ايجاد مىشود .