راندن بويه در ذى قعدهء 332 به سوى واسط سرازير شده ، آگاهى يافت كه امير ابو حسين احمد بن بويه در « سيب بنى كوما » فرود آمده است ، پس در « قباب حميد » [ 1 ] لشكر توزون با وى رو در رو شده ، نه روز جنگيدند ، كه هر روز مقدارى توزون پس مىكشيد و بويه پيش مىآمد ، تا آنكه توزون به نهر ديالى رسيده ، از آب گذشته ، در جانب بغداد فرود آمد و پل آن را بريد ، احمد بن بويه نيز در ساحل روبرو ايستاد و آب ميان ايشان را جدا مىكرد ، تا آنكه در روز يكشنبه چهارم ذى حجه امير ابو حسين بويه به اهواز بازگشت .
سبب بازگشت بويه با پيروزى كه بر توزون داشت :
امير ابو حسين بويه گلهاى بزرگ از چارپايان و شتران به همراه مىبرد .
هنگامى كه راه مىپيمود ، گله را ميان خود و دجله روان مىداشت . چادرى نيز به رسم ديلمان همراه مىبرد ، كه برپا بودن آن نشانهء جنگ و بركنده بودنش نشان گريز بود ، هنگام رفتن به ديالى نيز گلهء او كه در كرانهء نهر ديالى روان بود جلو افتاد و امير نتوانست آن را نگاه دارد . پس خواست چادر جنگ برپا كند نتوانست ، چون فاصلهء ميان گله و ديلمان فزونى يافت ياران توزون و عربهايش * به ميانه دويدند و گلهء بىنگهبان بويه را غارت كردند . امير ناچار به بازگشت و گريز شد و بسيارى ديلمان كوچنشين به توزون پناهنده شدند . امير راه بادورايا و باكسايا را پيش گرفته به اهواز رفت . كمبود آذوقه چنان بر امير فشار آورد كه ناگزير شد شب پيش از بازگشت
هامش
[ = ] مقام قهرمانگى در آن روزگار مانند وزير دربار زن و رابطى ميان ملكه يا هر سياستمدار زن با وزير و دبيران و سرداران سپاه بوده است . پيش از بانو حسن « علم » شيرازى ما اين مقام را براى « ثمل » - خ 5 : 264 ، فاطمه و ام موسا خ 5 : 81 ، زيدان خ 5 : 84 و پس از او نزد « اختيار » ، خ 5 : 474 و خ 6 : 407 « تحفه » مىبينيم . براى شناخت ايشان ، فهرست نامها ديده شود .
شايد ابو الفتوح رازى در سدهء ششم افسانهء « حسنيه » ( ذ 4 : 97 / ذ 7 : 20 / ذ 22 : 302 ) را كه در « حلية المتقين » چاپ شده است ، از داستان اين بانو گرفته باشد .
[ ( 1 - ) ] اين داستان دنبالهء خ 6 : 88 - 89 مىباشد .