هلاك كرد . آثار آن دو قوم ، هنوز بر جاى و نمايان است . پس از عاد و ثمود ، يهوديان به آنجا آمدند . آنان زمينهايش را آبادان ساختند و چشمه سارهايش را به جريان انداختند و درخت نشاندند . سپس قضاعه و جهينه و عذره و بلى در آنجا سكونت گزيدند و با يهود پيمانهاى دوستى بستند . « 1 »
از مراكز مهم وادى القرى قرح است و گويند كه قوم عاد در آنجا هلاك شدند . « 2 » مسجد پيامبر در اين مكان است . قرح بازار و قصبهء وادى القرى است . مقدسى گويد ، امروزه در سراسر حجاز پس از مكه ، جايى آبادتر از آنجا نيست . مردمش بسيار ، تجارتش پررونق و اموالش فراوان است . بارويى منيع دارد .
آنجا را قلعهاى است و گرداگرد آن روستاها و نخلستانها . در آنجا خرما ارزان و نان نيكو و آبها بسيار و خانهها زيبا و بازارها گرم است . گرداگرد آن خندقى است و سه دروازه دارد . و مسجد جامعش در درون كوچههاست . از مردم شام و مصر و عراق و حجاز جماعاتى در آنجا هستند . آبشان سنگين و خرمايشان متوسط و حمامشان خارج شهر است . « 3 »
از اماكن وادى القرى حجر است ، در شمال وادى القرى . حجر قريهء كوچكى است با مردمى اندك در فاصلهء يك روز راه از وادى القرى ، در ميان كوهها . منازل ثمود در آنجا بوده است . مقدسى گويد : حجر شهركى است خرد ولى استوار . با چاهها و مزارع بسيار . مسجد صالح در نزديكى بالاى كوه چون صفهاى است در سنگ كنده شده . خانهها و آثار شگفتانگيز ثمود در آنجاست . « 4 »
كوههايى كه حجر در ميان آنها واقع شده اثالث ناميده مىشود . چون كسى آنها را از دور بنگرد ، پندارد كه به هم پيوستهاند و چون به ميان آنها درآيد بيند كه كوههاى منفرد و جدا از يكديگرند ، بگونهاى كه هر يك را توان دور زد . اطراف آن همه ريگ روان است . فرا رفتن از آن صخرهها بس دشوار است . در آنجا چاه ثمود است . « 5 »
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 81 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 4 ، ص 81 .
( 3 ) - احسن التقاسيم ، ص 81 .
( 4 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 115 و ج 2 ، ص 58 .
( 5 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 115 و ج 2 ، ص 58 .