سمهودى از زبير بن بكّار از مجراى وادى اضم و واديهاى ديگرى كه به آن مىريزد نقل مىكند كه اين سيلها در زغابه گرد مىآيند و به سوى عين ابى زياد و صورين در پايين دست غابه سرازير مىشوند .
سپس اين سيلها به وادى نقمى و وادى نعمان پايينتر از عين زياد مىرسند و سيلهايى كه از درههاى اطراف جارى مىشوند به آنها مىپيوندند .
همچنين وادى ذو اوان و سيلابهايش از شرمه و وادى بواط و حزاز از غرب وادى اتمه از شرق به آن مىريزند . آنگاه وادى برمه كه آن را ذو البيضه گويند از شام و وادى ترعه از جانب قبله و وادى حجر و وادى جزل سقيا و رحبه از نخلستانهاى ذو المروه كه به سوى مغرب مىرود و وادى عمودان از پايين ذو المروه آنگاه وادى سفيان در حدود كوهى به نام اراك بدان مىپيوندند و از سه مجراى يعبوب و نتيجه و حقيب به دريا مىريزد .
ياقوت از ابن سكّيت روايت كند كه ابتداى اضم از نزديكيهاى مدينه مىگذرد و از شريف على نيز روايت كند كه اضم را در مدينه قناة گويند و بالاتر از آن را نزديك سد شطات گويند و از شطات تا آنجا كه به دريا مىريزد اضم ناميده مىشود . « 1 »
ابن زباله گويد : سيلهاى عاليه به بطحان و قناة مىروند سپس با عقيق گرد آمده در سرزمين سعد بن ابى وقاص به زغابه مىپيوندند . « 2 »
ابن شبه گويد : كه اين رودها چون به زغابه پيوستند به طرف وادى اضم مىروند .
مطرى گويد : همه اين سيلابها كه از بطحان و عقيق و زغابه و نقمى مىآيند ، يكى شده و از وادى تنگى مىگذرند و به سوى اضم كه كوهى معروف است مىروند و سپس از آن سو ، كه راه مصر است ، به دريا مىريزند . « 3 »
هامش
( 1 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 281 ، 305 .
( 2 ) - سمهودى ، وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 220 .
( 3 ) - سمهودى ، وفاء الوفا ، ج ، ص 220 .