بيرون آيد خراب شد . اما در توسعهء دادن دوم ؛ يعنى آنچه مهدى بار اول انجام داد باقيماندهء سراى ازرق و خانهء خيره دخت سباع خزاعى ويران گرديد .
اما توسعهء اخير شامل سراى محمد بن عباد شد . اين خانه نزد ديوار مسجد الحرام بود آنجا كه منارهء مشرف بر وادى بود و علم مسعى قرار داشت ، وادى از پايين آن مىگذشت . پس از ويرانى باز نامش بر جاى مانده بود . ازرقى گويد از علمى كه نزد خانهء عباس بود تا علمى كه نزد خانهء عبّاد بود 121 ذراع بود .
در توسعهء مهدى خانهء عباس داخل مسجد شد . اين خانه برابر باب بنى هاشم بود كه علم سبزى كه آغاز حركت كسانى بود كه از مروه مىآمدند تا به صفا روند در آنجا بود . به سبب اين نزديكى غالبا مىگفتند كه علم سبز نزد خانهء عباس است .
خانهء عباس در اصل از آن هاشم بن عبد مناف بود و در آن دو سنگ بزرگ بود كه آنها را اساف و نائله مىگفتند در زمان جاهليت در ركن خانه مورد پرستش بودند .
ازرقى فواصل بناهايى را كه در حوالى مسعى هستند ذكر كرده است :
فاصلهء بين مسجدى كه از آنجا به صفا مىروند تا وسط صفا 1121 ذراع است و از وسط صفا تا علم مسعى كه حد مناره است 1421 ذراع .
فاصله ميان علمى كه در حد مناره است تا علم اخضر كه بر در مسجد است 112 ذراع است .
فاصلهء ميان علمى كه بر در مسجد است تا مروه 5001 ذراع است . فاصله ميان صفا و مروه 766 ذراع است .
فاصلهء ميان علمى كه بر در مسجد است تا علمى كه محاذى آن بر در سراى عباس بن عبد المطّلب است ؛ يعنى عرض مسعى 351 ذراع است .
از علمى كه بين خانهء ابن عباد و محاذى علمى است كه در حد مناره است و ميان آنها و وادى قرار گرفته 121 ذراع است . « 1 »
تغييراتى كه ابن زبير و مهدى عباسى به وجود آوردهاند ، منحصر به جانب وادى است نزد مسجد . اما بقيهء مناطق در آن تغييراتى داده نشده است و اشاراتى كه به اوضاع مسعى ميان صفا و مروه شده است حاكى از آن است كه وادى همچنان بر جاى خود بوده .
هامش
( 1 ) - ازرق 2 ، ص 95 .