فاصلهء زمزم تا ركن اسود چهل ذراع است و بين آن و ركنى كه حجر الاسود در آنجاست 5 / 36 ذراع است و ما بين ركن تا مقام تا حجر ، قبور شمارى از پيامبران است . در ته چاه سه چشمه است ؛ چشمهاى محاذى ركن اسود و چشمهاى محاذى كوه ابو قبيس و صفا و چشمهاى محاذى مروه .
گودى آن از رأس آن تا كوه ، چهل ذراع است همه ساخته .
آب آن در عصر اسلامى نقصان گرفت . در زمان مهدى و رشيد به تعميق آن پرداختند .
در سال 223 آب به حداقل رسيد باز هم نه ذراع ديگر عميق كردند و از گرداگرد آن نيز كندند .
فراخى دهانهء آن سه ذراع و دو ثلث ذراع است و دايرهء آن از خارج 15 ذراع است و از داخل 11 ذراع . در آنجا مكانى است مربع از ساج كه با دوازده چرخ چاه در آن آب مىريزند .
ابو جعفر زمين آن را با مرمر فرش كرد و سپس مهدى آن سنگفرش را تجديد كرد .
زمزم را در اوايل دو حوض بود ؛ يكى بين آن و ركن كه مردم از آن آب مىنوشيدند و دوم در پشت آن كه به وسيلهء راه آبى آب به باب صفا مىرسيد و مردم آنجا وضو مىگرفتند و زيادى آن در چاهى مىريخت و پنجرهاى نداشت .
موضع سقايه بين ركن و زمزم بود در كنار ناحيهء صفا تا آنگاه كه ابن زبير آن را تغيير داد .
موضع مجلس ابن عباس در زاويهء زمزم بود از آن سو كه صفا قرار دارد . بر دست چپ كسى كه به زمزم مىرود . سليمان بن على بر روى آن گنبدى ساخت . سپس مهدى بر صحنى كه ميان زمزم و بيت الشراب است سقفى زد و آن در موضع درختى است كه ابراهيم پسرش اسماعيل و زنش هاجر را در زير آن جاى داده . فاصلهء حجرهء زمزم تا وسط ديوار حوض 5 / 21 ذراع است .
سقايهء عباس
در رو به روى ديوار حوض سقايهء عباس بن عبد المطلب است . قناتى سنگى به درازاى شش ذراع ، آن را به حوض مىپيوندد . از آن نبيد ( ؟ ) به جانب حوضى كه بر روى آن گنبدى بود جريان داشت و اين كار در ايام تشريق و روزهاى حج انجام مىگرفت . در زمان مهدى