سعد نقيب سادات و شريفان ، آن را بنا كرده است و نيز برخى از بنى السفر .
عصبه شامل باغهايى است بسيار زيبا و بهترين آنها سلطانه است با وضعى عجيب و بديع . با نخلهاى بلند و درختان انبوه و بنايى استوار و ايوانى رفيع . در بركهاى وسيع . « 1 »
محلّه جحجبا
در عصبه منازل بنى جحجيا است . « 2 » مسجد توبه هم آنجاست . ابن زباله گويد :
رسول الله - ص - در مسجد التوبه نماز گزارد ، در عقبه و در كنار چاه هجيم . مطرى گويد : آن چاه امروز شناخته نيست . صاحب جواهر الثمينه در باب اين مسجد گويد كه امروز ويران شده و از آثار آن اندكى باقى مانده ، آن هم روز به روز محو و نابود مىشود .
در عصبه اطم ضحيان است كه آن را احيحة بن الجلاح بنا كرده . اطم الاسود نيز در آنجاست . عرض و طولش نزديك به يكديگرند . از دور ديده مىشود . « 3 »
مسجد فضيخ
واقف ، سالم و خطمه مسجد فضيخ از زمان مطرى و پيش از آن ، به مسجد شمس معروف بوده و در جانب شرقى مسجد قباست بر كنار وادى در زمينى سخت و سنگلاخ . همه سنگهاى سياه . مطرى گويد مسجد كوچكى است حدود يك ميل دور تر از مسجد قبا و در جانب شرقى آن . در نزديكى آن چاهى است كه تا سر آب پلههايى دارد .
بنى واقف و سالم نزد مسجد فضيخ فرود آمدند . ولى بنى سالم از آنجا مهاجرت كردند و بر بنى عمرو بن عوف وارد شدند . امروز فرزندان آنها در آن محلهاند و بعضى هم به محلهء
هامش
( 1 ) - الجواهر الثمينه 101 .
( 2 ) - سمهودى ، ج 1 ، ص 732 ، 246 و 375 .
( 3 ) - سمهودى ، ج 1 ، ص 137 .