با وجود كثرت موادى كه سمهودى از اين كتابها نقل كرده همواره اين احتمال هست كه چيزى را حذف كرده باشد يا خلاصه نموده باشد . و يا آنچه حذف كرده براى ما اهميت بسيارى داشته . سمهودى خود تصريح مىكند كه بعضى از مطالب ابن زباله را حذف كرده يا خلاصه نموده است . با وجود اين باز هم ما در نقل اين مطالب بيش از همه از او مدد مىگيريم . البته به مطالبى هم كه در كتب جديدتر آمده است اعم از كتابهاى تاريخى يا ادبى توجه داشتهايم . در اين فصل شمارههاى جلد و صفحه را آوردهايم ولى از كتاب آن نام نبردهايم ، در اين موارد مطالبى كه نقل كردهايم از سمهودى است .
حدود مدينه
حدود مدينه را ممكن است همان حدود حرم كه رسول خدا - ص - مقرر فرموده است اعتبار كرد . پيامبر حدود حرم مدينه را بدون تفصيل و تدقيق معين كرده بود و همين امر سبب اختلافاتى شد كه حدود دقيق مدينه از كجا تا كجاست . در اين باب سه نظر هست ؛ يكى آن كه حرم ما بين دولابه ( لابتين ) مدينه است . لابه به معناى حرّه و ريگزار و سنگلاخ است . نظر ديگر اين است كه حرم ما بين دو كوه مدينه يعنى عير و ثور است و روايت ديگر مىگويد حرم يك بريد است در يك بريد . ميان اين روايت مىتوان چنين جمع كرد كه عير و ثور نزديك حرّه است و مسافت ميان آن دو يك بريد در يك بريد است .
اين نشانههاى طبيعى بطور تام بر مدينه احاطه ندارند . از اين رو براى مشخص كردن حرم ، از قديم نشانههايى نصب كرده بودهاند . سمهودى از اين نشانهها روايات مختلفى نقل كرده . از آن جمله در ذات الجيش كه همهء منابع بدان اتفاق دارند . و مشيرب يا شريب كه در دو منبع آمده است و اشراف المخيض يا اشراف المجتهر كه در سه منبع ذكر شده است . و حفياء كه در دو منبع آمده است همچنين تيم و ذات العشيره و مضرب القبّه كه تنها در يك منبع از آن نام بردهاند .
اما ذو الحليفه نخستين منزل در راه مكه است . « 1 » پيامبر از آنجا احرام بست . سمهودى گويد كه او خود مسافت را اندازه گرفته و ديده است كه از مسجد جامع پنج ميل و دو ثلث ميل
هامش
( 1 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 294 ، 293 ؛ بكرى ، ص 934 .