محله نام قبيلهاى را بر خود داشت و بيشتر ساكنانش اهل همان قبيله بودند .
در اين فصل قصدمان اين است كه اماكن مدينه را در دو قرن اول اسلام توصيف كنيم و تا آنجا كه ميسر شود اشارتى به تحولات و تغييرات آن . بدان اميد كه اين جستجو پايه و اساسى باشد براى توضيح وضع سياسى و اقتصادى و اجتماعى آن .
در باب مدينه و اماكن آن ، كتابهايى تأليف شده كه خاور شناس سوكاجيه از آنها بگونهاى پسنديده در مقدمهء كتاب خود در باب مسجد الرسول ياد كرده است . چنان برمىآيد كه در اوايل قرن دوم ، چند كتاب دربارهء مدينه تأليف شده سپس چند اثر ديگر در قرن سوم به وجود آمده است . ولى از آن پس تا پايان قرن ششم كه ابن النجار كتاب خود را نوشته جز اشاراتى كه برخى جغرافيانويسان و يا جهانگردان به اوضاع مدينه كردهاند ، چيزى در دست نداريم . از قرن ششم به بعد در باب مدينه كتابهايى چند تأليف شده كه از دايرهء بحث ما خارجاند ، جز آنچه از مؤلّفان قرون اوليه نقل كردهاند .
ابن نديم از چند كتاب كه راجع به مدينه نوشته شده نام مىبرد ؛ از جمله « اخبار المدينه » است از ابن زباله و كتاب « المدينه » و كتاب « امراء المدينه » از ابن شبّه و كتاب « المدينه » و كتاب « حمى المدينه و جبالها و اوديتها » از مداينى و كتاب « المدينه و اخبارها » از عبد اللّه بن ابى سعيد الوراق .
متأسفانه هيچ يك از اين كتابها به طور كامل به دست ما نرسيده است ، هر چند مؤلفان متأخر ، فراوان از آنها نقل كردهاند .
سمهودى در كتاب « وفاء الوفا باخبار دار المصطفى » از مؤلفان پيشين جز مداينى و وراق بسيار نقل كرده است . سمهودى از حدود هشتاد منبع روايت كرده . از بعضى بيشتر و از بعضى كمتر . او بيش از ديگر مؤلفان از ابن زباله و ابن شبّه و زبير بن بكّار و يحيى بن حسن حسينى و رزين نقل كرده است .
ابن زباله ، محمد بن حسن يكى از اصحاب مالك است . كتاب خود را سال 199 تأليف كرده . « 1 » از بيش از صد تن از شيوخ و علماى مدينه روايت مىكند ولى بر يك شخص معين متكى نيست ، حتى كمتر اتفاق مىافتد كه از يك نفر بيش از يك روايت نقل كند . اغلب معلومات او برگرفته از تجارب شخصى خود اوست . از اين گذشته توجه او بيشتر به مساكن
هامش
( 1 ) - سمهودى ، ج 1 ، ص 252 .