يك مدّ و ثلث مدّ يا يك مدّ و نصف مدّ به مدّ پيامبر بود . « 1 »
مسلم است كه تبديل كيلها در مقدار رزق مردم مؤثر بوده است . در نصى كه از ابن سعد روايت كرديم ، معلوم شد كه عمر ارزاق را به تساوى تقسيم مىكرده است . اما واقدى از افلح بن حميد روايت مىكند كه او كيل عمر بن خطاب را در تقسيم طعام جار بر ديگر كيلها برترى داد .
آن مقدار از طعام جار كه به هر كس داده مىشد ، چهار اردب و نيمى براى هر انسان مىبود . روايت شده كه عمر بن عبد العزيز طعام جار را به ميان مردم به تساوى تقسيم كرد و هر كس سابقا هر چه بيشتر گرفته بود از او باز پس گرفت .
ما نمىدانيم كه از زمان عمر بن خطاب تا زمان عمر بن عبد العزيز چه تغييراتى در ارزاق پديد آمده است . همانگونه كه نمىدانيم مقدار رزقى كه عمر بن عبد العزيز معين كرده چه مقدار بوده است .
طعام جار
رزقى است كه آن را « طعام جار » مىگويند . « 2 » اين نام به حبوباتى باز مىگردد كه از مصر وارد شد و در بندر جار انبار گرديد و از آنجا به ميان مردم مدينه تقسيم شد . ابن سعد گويد : عمر نخستين كسى بود كه از راه دريا غلات و حبوبات از مصر وارد كرد ، آنها را در جار انبار كردند و از آنجا به مدينه بردند . « 3 »
يعقوبى معلومات بيشترى به ما مىدهد . مىگويد كه عمر بن خطاب به عمرو بن عاص نوشت كه از راه دريا خوردنى بفرستد ، آن قدر كه همهء مسلمانان را كفايت كند . عمرو نيز خوردنيها را در قلزم گرد آورد و با بيست كشتى كه هر يك سه هزار اردب بار كرده بودند ، به ساحل عربستان فرستاد . عمر با اصحاب رسول الله - ص - رفتند و آن كشتيها را ديدند . پس كسى را معين كرد آنها را تحويل بگيرد . ولى دستور داد دو انبار بزرگ ساختند و بارها را به آنجا بردند . آنگاه زيد بن ثابت را فرمان داد كه براى مردم بر حسب منزلتشان بر كاغذى حواله ( صك چك ) نويسد و زير آن مهر نهد و اين اولين حواله با مهر است كه نوشته شده .
هامش
( 1 ) - الام ، ص 159 .
( 2 ) - ابن سعد ، ج 5 ، ص 255 ؛ اغانى ، ج 13 ، ص 104 .
( 3 ) - ابن سعد ، ج 3 ، ص 203 .