بن يسار ) و واقدى نوشته بودند . كتاب ابن اسحاق منبع اساسى سخنانى بود كه مردم دربارهء پيامبر - ص - مىگفتند و او آنها را گرد آورده بود . ديگران نيز از آنچه او نوشته بود قدم بيرون ننهادند .
بحث در سيرهء پيامبر - ص - نوشتن تاريخ عمومى اسلام را موجب آمد . ابن اسحاق و واقدى در آن آثارى به وجود آوردند . نوشتههاى آنان به دقت تعبير و نگاه كلى - دور از مبالغات و رنگ محلى - ممتاز است و همهء تاريخ حوادث حجاز و اخبار عالم اسلامى را در بر دارند .
از ميان مردم حجاز شاعرانى نيز ظهور كردند و به نظم غزلهايى لطيف با اسلوبى واضح پرداختند . اينان غالبا اوزان قديمى را به كار مىبردند . از آن ميان بايد از عمر بن ابى ربيعه و جميل بثينه و كثيّر عزّه و شاعران هذلى نام برد . شعر عاشقان عذرى در حجاز رونق و رواج بسيار گرفت .
مقام و مرتبت علماى حجاز
علماى حجاز مبرزترين حاملان مشعل اسلام و افكار اسلامى در دولت جديد بودند .
صحابه به سبب ارتباط نزديكشان با رسول الله - ص - و اطلاعشان از افكار آن حضرت و آشنايى با شيوهء حيات او و آنچه مردم را به آن فرا مىخواند و مهارت آنها در قرائت قرآن ، در بلاد اسلامى بين مسلمانان مقامى شامخ داشتند . اينان مرجع مسلمانان در مسائل قرآنى و دينى بودند . از شناختهترين آنان در بصره انس بن مالك بود و در كوفه عبد الله بن مسعود .
مردم شهرها به اين مشعلهاى تابناك ؛ يعنى اعلام صحابه ، توجه داشتند . مؤلفان كتب نام آنها را در كتب طبقات مىنوشتند و اخبارشان را ذكر مىكردند . صحابه واضعان اساس علوم اسلامى بودند ؛ بويژه علوم قرآنى و فقه . از آنجا كه هر چه فرا مىگرفتند از علماى حجاز بود .
توجه مردم به شناخت حجاز و احوال مردم آن فزونى گرفت . از عوامل ديگرى كه باعث توجه مردم شهرها به حجاز شده بود ، اين بود كه بيشتر واليان و حكام بلاد اسلامى از مردم حجاز بودند .
توجه عميق به حجاز و مردم آن ، سبب شد كه بسيارى از اهل علم و دانشپژوهان از تابعين و تابعين آنها به حجاز مهاجرت كنند . از اين رو جماعت بسيارى از دانشپژوهان در