است كه غمر مرزوق آبى است از بنى اسد به فاصلهء دو روز از فيد . « 1 » و ميان مريسيع و فرع حدود يك روز راه است و ميان ضريّه و مدينه هشت روز راه است . و ميان عيص و مدينه چهار شب و ميان آن و ذو المروه يك شب و ميان فدك و مدينه شش شب . « 2 »
تربه ناحيهاى در عبلاء چهار شب با مكه فاصله دارد در راه صنعاء .
سىّ ناحيهء ركبه است آن سوى معدن و با مدينه پنج شب فاصله دارد . و ميان قبليّه و مدينه پنج شب است .
شافعى مسير يك شب را 23 ميل هاشمى حساب كرده است . « 3 »
ديگر از مقياسهايى كه در حجاز رايج بوده ، بريد است ؛ مثلا مىگويند كه فرع تا مدينه هشت بريد است يا خاخ را تا مدينه يك بريد فاصله است ولى در مآخذ ، مقدار يك بريد دقيقا معلوم نشده است . گويا اين مقياس در همه جا به كار نمىرفته ، فقط فاصله مدينه تا بدر يا مدينه تا فرع را به بريد سنجيدهاند نه ديگر اماكن را . گويا به اين علت بوده كه راه ميان مدينه و بدر و فرع تا مدينه بويژه در اوايل عصر عباسى ، راهى ناامن بوده است .
ابن منظور گويد : بريد دو فرسخ است و گويند ميان هر دو منزل يك بريد است ؛ يعنى مسافتى كه اسبان بريد در يك بار تاخت مىپيمايند . همچنين سكهء بريد كه هر سكه دوازده ميل است . در حديث آمده است كه در كمتر از چهار بريد نماز قصر نمىشود . و آن شش فرسخ است و هر فرسخ سه ميل است و ميل چهار هزار ذراع است و سفرى كه جايز است در آن نماز را به قصر بخوانند ، چهار بريد ؛ يعنى چهل و هشت ميل هاشمى است كه در راه مكه متداول است . ابن اعرابى گويد : فاصله ميان هر دو منزل يك بريد است . سكه موضعى است كه پيكها در آنجا سكونت مىكنند ، اعم از خانه يا خيمه يا رباط . در هر سكه استرهاى بريد آماده بودند .
ميان دو سكه دو فرسخ و به قولى چهار فرسخ بوده است . « 4 »
اما ميل ، مقدارش معروف است . ميل اسلامى به حدود دو هزار متر مىرسد ولى باز هم در منابع ، در فاصله ميان دو مكان تعداد ميلها متفاوت است . علت اين اختلاف يكى اين است كه ميلها را به ذراع مىسنجند و مقدار ذراعها متفاوت است . ديگر آن كه فاصله ميان دو
هامش
( 1 ) - ابن سعد ، ج 2 ، ص 84 .
( 2 ) - ياقوت ج 2 ، ص 132 .
( 3 ) - الام ، ج 1 ، ص 162 .
( 4 ) - لسان العرب ، ج 4 ، ص 53 .