و آن را كتلى گلى است و سرخس سرزمينى با شكوه و شهر آن بزرگ است و در بيابانى ريگزار واقع است و مردمى بهم آميخته در آن سكونت دارند ، عبد اللّه بن خازم سلمى در خلافت عثمان همان زمان كه از طرف عبد اللّه بن عامر بن كريز مأمور بود آن را فتح كرد ، و آب مشروب اهالى از چاهها است و نهرى و چشمهاى ندارد و قومى از . . . در آنجا سكونت دارند و مبلغ خراج آن يك ميليون درهم و ضميمهء خراج خراسان است .
مرو
و از سرخس بر جادهء اعظم تا مرو شش منزل راه است كه اول آنها « اشتر مغاك » است و سپس « تلستانه » و سپس « دندانقان » و سپس « كنوكرد » املاك خاندان على بن هشام بن فرّ خسرو ، و اين منازل در ميان دشت و بيابان واقع است و هر منزلى از آنها داراى دژى است كه اهل آن منزل از تعرض تركان در آن متحصن مىشوند ، چه بسا كه تركان بر بعضى از اين منازل شبيخون زنند . و سپس مرو كه مهمترين استانهاى خراسان است و حاتم بن نعمان باهلى از طرف عبد اللّه بن عامر در خلافت عثمان آن را فتح كرد و گفته مىشود كه احنف بن قيس در فتح آن كه در سال سى و يك روى داد حضور داشت و مردم مرو اشرافى از دهقانان عجماند و نيز قومى از عرب از ( قبائل ) ازد و تميم و جزانيان در آن سكونت دارند و واليان خراسان در اينجا منزل مىكردند و نخستين كسى كه در آن فرود آمد مأمون بود و سپس كسانى كه بعدها حكومت خراسان يافتند ، تا آنكه عبد اللّه بن طاهر در نيشابور منزل گزيد .
و آب آشاميدنى اهالى مرو از چشمههايى است كه جريان دارد و از رودخانههايى ، و خراج آن داخل در خراج خراسان است و جامههاى خراسان كه به خوبى معروف است همينجا است و نواحى آن عبارت است از « ناحيهء زرق » و « ارم كيلبق » و « سوسقان » و « جراره » ؛ و از مرو تا آمل شش منزل است اول آنها « كشماهن » « 1 » است و مويز كشمهانى
هامش
( 1 ) كشميهن ، بضم و سكون و فتح ( يا كسر ) و ياى ساكن و هاى مفتوح و نون : آبادى