روستاها و اقليمهايى است ، املاك اسحاق بن يحيى بن معاذ و املاك ابن ابى عباد ثابت بن يحيى منشى مأمون آنجا است و اين هر دو از مردم رى بودند ، و مبلغ خراج رى ده ميليون درهم است .
قومس
و از رى تا قومس بر شاهراه و جادهء بزرگ دوازده منزل راه است كه برخى از آنها در معموره و برخى ديگر در بيابانها است ، و قومس شهرى است با وسعت و جليل القدر و نام شهر آن « دامغان » است و اين شهر اول شهرهاى خراسان است و عبد اللّه بن عامر بن كريز در خلافت عثمان بن عفان در سال سى آن را فتح كرد ، و مردم آن قومى از عجماند و در ساختن پوشاكهاى پشمى قومسى گران قيمت ماهرترين مردمى هستند ، و خراج آن به دو ميليون و پانصد هزار درهم مىرسد ، جز آنكه در خراج خراسان داخل است .
و اما سرزمينى كه از خراسان نزديك درياى ديلم است ، پس از رى به طبرستان روند و شهر طبرستان « ساريه » « 1 » است كه از رى تا آنجا هفت منزل راه است .
طبرستان
و تا شهر دوم طبرستان يعنى همان شهرى كه به آن « آمل » گفته مىشود دو منزل راه است ، و شهر آمل بر درياى ديلم است ، و طبرستان سرزمين مستقلى است كه آن را مملكتى است با شكوه ، و پيوسته شاهش « سپهبد » ناميده مىشود ، و اينجا همان سرزمين « مازيار » است كه به خلفا ، به مأمون و به معتصم مىنوشت : « از گيل گيلان ، اسپهبد خراسان ، مازيار محمد بن قارن موالى امير المؤمنين » و نمىگفت : مولاى امير المؤمنين .
طبرستان سرزمينى است داراى دژهاى بسيار و با رودخانههاى استوار و مردم آن اشراف عجم و شاهزادگانشانند و خوشكلترين مردمى هستند . گويند كه خسرو يزدجرد كنيزان خود را آنجا گذاشت و از ناحيهء همان كنيزها بود كه مردم آن خوشكل شدند چه مردم طبرستان فرزندان همان كنيزانند . و خراج اين سرزمين چهار
هامش
( 1 ) در معجم البلدان و مراصد الاطلاع « ساريه » و نيز « سارى » ضبط شده است .