ابو محمد يزيدى و جز ايشان ، از بصريان ، و از ابن اعرابى و ابو زياد كلابى و يحيى بن سعيد اموى و ابو عمرو شيبانى و فرّاء و كسائى ، از كوفيان ، كسب دانش كرد . مردم از بيست و اند كتاب او در قرآن و فقه و لغت و حديث روايت مىكردند .
عبد الواحد بن على لغوى در كتاب مراتب النحويين گويد : اما ابو عبيد قاسم بن سلّام مصنفى بود با آثارى نيكو ولى به سبب اشتغال به ديگر فنون به لغت چندان نمىپرداخت . اما كتاب او معروف به الغريب المصنّف را از كتابى كه يكى از بنى هاشم براى خود گردآورده بود برگرفته . كتابهاى اصمعى را گرفته و منظم كرده و خود نيز چيزى بر آنها از دانش ابو زيد انصارى و روايات كوفيان افزوده است . اما كتاب غريب الحديث او اصلش كتاب غريب الحديث ابو عبيده است در غريب الحديث .
همچنين كتاب او در غريب القرآن هم برگرفته از كتاب ابو عبيده است . با اين همه مردى ثقه است و پرهيزكار و دانشمند . از ابو زيد سماع كرده و در غريب القرآن آورده است . در علم نحو و اعراب ناقص بود . گويند كتاب غريب المصنّف را در سى سال نوشت و آن را نزد عبد الله بن طاهر آورد عبد الله هزار دينار به او داد . جاحظ او را در كتاب المعلّمين خود ذكر كرده و گويد كه او معلم بود و هيچكس آثارى صحيحتر از آثار او و سودمندتر از آنها ننوشته است . گويند كه چون كتابى تأليف مىكرد آن را نزد عبد الله بن طاهر مىبرد و عبد الله مالى خطير به او عطا مىكرد . چون غريب الحديث را به او تقديم كرد گفت : عقلى كه صاحب خود را به تصنيف اين كتاب واداشته سزاوار است كه محتاج به طلب معاش نباشد . عبد الله براى او در هر ماه ده هزار درهم راتبه معين كرد .
يحيى بن معين اين كتاب را از او شنيد . وى مردى ديندار و پرهيزگار و بخشنده بود .
ابو دلف قاسم بن عيسى نزد عبد الله بن طاهر كس فرستاد و از او خواست كه ابو عبيد را دو ماه نزد او فرستد . عبد الله بفرستاد . هنگامى كه خواست بازگردد ابو دلف عجلى سى هزار درهم به او داد ولى ابو عبيد نگرفت و گفت : من در كنف حمايت كسى هستم كه مرا به ديگرى نيازمند نمىدارد . چون نزد عبد الله آمد او سى هزار دينار به او داد . او با آن دينارها سلاح خريد و به مرزها فرستاد . سپس به قصد مجاورت در مكه ، در سال 214 ، رهسپار آن ديار شد و در آنجا زيستن گرفت تا در سالى كه ذكر كرديم وفات يافت .
اسحاق بن راهويه گويد : خدا سخن راست را دوست دارد : ابو عبيد از من و از احمد بن حنبل و از محمد بن ادريس شافعى اعلم است و مىتوان گفت كه او در هر چيزى به حد
معجم الأدباء ( فارسي ) — صفحة 960
مساهمون: ياقوت الحموي
ص٩٦٠