ق
901 - قابوس بن وشمگير بن زيار ديلمى [ 1 ]
ملقب به شمس المعالى ، از ملوك بود ، صاحب جرجان و طبرستان . پدرش وشمگير بود و عمّش مرداويج از ملوك رى و اصفهان و آن نواحى . اولين پادشاه ديلم ليلى بن نعمان بود كه در ايام نصر بن احمد سامانى بر نيشابور مستولى گرديد . پس از او اسفار بن شيرويه به حكومت رسيد . مرداويج بن زيار يكى از سرداران بود . به خلاف او برخاست ، با او جنگيد و بر او پيروز گرديد و او را كشت و جاى او بگرفت . مرداويج براى خود تختى از زر ساخت و بر آن نشست . شمار زيادى بردگان ترك خريد و مىگفت كه من سليمانم و اينان ديوها . مرداويج پادشاهى جبّار بود . غلامان تركش به حمام در آمدند و به قتلش آوردند . فرزندان بويه از تابعان او بودند . ايشان را در كشور خود امارت داد ولى به خلاف او برخاستند و با او جنگيدند تا او را برافكندند .
چون مرداويج وفات كرد ديلميان برادرش وشمگير را بر خود امارت دادند . او بر جرجان و طبرستان مستولى شد و جنگ ميان او و ركن الدوله ابو على بن بويه بيست و چند سال دوام يافت . روزى بر اسبى سوار بود . خوكى بر او حمله آورد . اسب بترسيد و او را بر زمين زد . مغز سرش آسيب ديد و بمرد . ابن عميد به ركن الدوله خبر مرگ او را
هامش
[ 1 ] در ترجمهء حال قابوس رجوع كنيد به كتب تاريخ : مانند ذيل تجارب الامم ، ابن الاثير و ابن العبرى ، نيز المنتظم 7 : 264 ، ابن خلكان 4 : 79 ، يتيمة الدهر 4 : 59 ، النجوم الزاهرة 4 : 233 ، الوافى للصفدى ( خ ) ، بنگريد حكايت شمارهء 13 در باب 44 و شماره 16 در باب العشرين و رقم 38 در باب 42 از كتاب قابوسنامه ، تأليف نوادهء او عنصر المعالى بن اسكندر بن قابوس .