مدت عمر او اختلاف است كه در آينده بدان خواهيم پرداخت . اكنون لازم است بخشهايى از زندگى او را بر منوال تاريخ بيان نماييم و سپس به بيان فرزندانش و آنها كه اعقابى داشتند يا نداشتند و نيز سخنى چند در باب صحت انتساب شعر به او مىآوريم .
على ( ع ) نخستين كسى است كه علم نحو را وضع كرده و براى زبان عربى قواعدى نهاده است . مردى آيهء انّ الله برى من المشركين و رسوله را و رسوله خواند ، به كسر لام . اين امر سبب شد كه او علم نحو را وضع كند و آن را به ابو الاسود دؤلى آموخت و ما در باب ابو الاسود به اين واقعه به طور مشروح پرداختهايم .
به خط ابو منصور محمد بن احمد ازهرى لغوى در كتاب التهذيب خواندم كه ابو عثمان مازنى گفت : درست نيست اگر بگوييم كه على ( ع ) جز اين دو بيت شعرى سروده باشد [ 1 ] :
تلكم قريش تمنّانى لتقتلني * و لا و جدّك ما برّوا و لا ظفروا
فان هلكت فرهن ذمّتى لهم * بذات روقين لا يعفو لها اثر
و گويند حادثهء ذات روقين يا ذات ودقين حادثهاى عظيم باشد .
در روزى كه عثمان بن عفان كشته شد با على به خلافت بيعت كردند و بعد از پنج ماه و بيست روز نبرد جمل پيش آمد . شمار كشتگان واقعهء جمل هشت هزار تن بود ، از ازد چهار هزار تن و از ضبّه هزار و صد تن و باقى از مردم ديگر بودند . كمتر از اين شمار هم گفتهاند . در اين جنگ از اصحاب على ( ع ) قريب به هزار تن كشته شدند . واقعهء جمل در دهم جمادى الاولى سال 36 هجرى بود . فاصلهء ميان جنگ جمل و رويارويى على ( ع ) و معاويه در صفّين هفت ماه و سيزده روز بود . اولين روزى كه در صفين جنگ آغاز شد غرّهء صفر سال 37 بود . دربارهء شمار ياران آن دو اختلاف است . گويند سپاهيان على ( ع ) نود هزار و سپاهيان معاويه صد و بيست هزار تن . برخى گويند معاويه با نود هزار تن آمده بود و على ( ع ) با صد و بيست هزار تن ، و اين به صحت نزديكتر است . در صفين هفتاد
هامش
[ 1 ] حاصل معنى : اين قريش شماست كه آرزوى كشتن مرا دارد . به خدا سوگند نه ضربهاى زدند و نه پيروز شدند . اگر زنده بمانم در گرو تعهد خود هستم . تعهد به جنگى كه اثرى از قريش باقى نخواهد گذاشت .