710 - علاء بن حسن بن وهب بن موصلايا [ 1 ]
ابو سعد از مردم كرخ بود . يكى از كاتبان معروف . كسى كه در فصاحت و حسن عبارت به دو مثل مىزنند . وى نصرانى بود و در زمان وزير ابو شجاع اسلام آورد و اسلامش نيكو شد . همدانى گويد كه در تاريخ چهاردهم صفر سال 484 توقيع خليفه صادر شد كه بايد اهل ذمّه غيار پوشند و آنچه را كه عمر بن خطاب بر آنان الزام كرده است به كار بندند .
اهل ذمّه برخى گريختند و برخى اسلام آوردند . نخست ابو غالب بن اصباغى اسلام آورد و در روز دوم دو تن از رؤسايشان مسلمان شدند يكى ابو سعد علاء بن حسن بن وهب موصلايا صاحب ديوان انشا و ديگر پسر خواهرش ابو نصر صاحب الخبر كه بر دست خليفه مسلمان شدند . اينان به گونهاى به خليفه نزديك شدند كه او را مىديدند و صدايش را مىشنيدند . وى از زمان القائم بامر الله عهدهدار ديوان رسايل بود و گاه نيز به نيابت وزارت هم مىرسيد . در آخر عمر نابينا شد . آغاز خدمتش در دار الخلافهء القائم بامر الله بود ، در سال 432 . مدت 65 سال در دربار خلافت خدمت كرد و هر روز بر شأن و مقامش مىافزود . و چند بار به نيابت وزارت منصوب شد درحالىكه ديدگانش نابينا شده بود . ابو نصر هبة الله بن حسن ، پسر خواهرش ، منشورها و توقيعات را به املاى او مىنوشت . علاء موصلايا فراوان صدقه مىداد و اهل خيرات بود . رسايل و اشعارش در ديوانى گرد آمده و در دست مردم مىگردد . شيخ ابو منصور موهوب بن خضر جواليقى از او دانش آموخت و شعر روايت كرده . وى در بيست و دوم جمادى الاولى سال 497 در گذشت . و تولدش در سال 412 بود . در مقبرهء الطائع به خاك سپرده شد .
محمد بن عبد الملك همدانى گويد : چون مقتدى ، وزير خود ، ابو شجاع را عزل كرد ، ابو سعد بن موصلا يا را خلعت پوشاند . خلعت درّاعه و عمامهاى بود و او را بر اسبى با زين و ستام زرين سوار كرد و مقام نيابت وزارت داد . پسر خواهرش ، تاج الرؤساء ابو نصر هبة الله صاحب الخبر بن حسن بن على را نيز جبه و عمامهاى خلعت داد و اسبى به او بخشيد . اديب ابو المظفر ابيوردى ابو سعد را به هنگامى كه خليفه او را به امين الدوله ملقب نمود در قصيدهاى مدح گفت .
علاء بن موصلايا بعد از سال 430 متولى ديوان انشا گرديد و در اين ايام ناظر ،
هامش
[ 1 ] الخريدة ( قسم العراق ) 1 : 123 - 132 ، المنتظم 9 : 141 ، ابن الاثير 10 : 377 ، مرآة الزمان : 11 ، ابن خلكان 3 : 480 ، نكت الهميان : 210 ، النجوم الزاهرة 5 : 189 .