335 - حسن بن على بن ابراهيم بن زبير [ 1 ]
ابو محمد مصرى ، برادر الرشيد احمد بن على كه ذكر او آورديم [ 2 ] . وى از مردم اسوان بود ، از غسّان . او را قاضى المهذب مىگفتند . در ماه ربيع الآخر سال 561 در مصر درگذشت .
كاتبى خوشخط و فصيح بود و در شعر بر برادر خود رشيد فائق آمد . از خواص صالح بن رزّيك ، وزير حكّام مصر بود . گويند بيشتر شعرهاى ديوان صالح بن رزّيك از آن مهذّب است و او از اين راه مالى گزاف حاصل كرده است . كسى در نزد رزّيك منزلتى چون منزلت مهذّب نيافت . قاضى عبد العزيز بن جبّاب معروف به الجليس او را در نزد رزّيك فراوان ستود تا به مقامى ارجمندش رسانيد . گويند چون جليس از دنيا رفت او شادمانى كرد و با جامههاى زرتار بر جنازهء او حاضر شد و مردم اين عملش را نكوهش كردند و خود او نيز بعد از جليس بيش از يك ماه زنده نبود . از آثار مهذّب است : كتاب الانساب ، در بيش از بيست مجلد و در هر مجلد بيست كرّاسه . و من بخشهايى از آن را ديدهام . اين كتاب بر دانش فراوان وجودت قريحهء مؤلف گواهى صادق است . ولى قدم به جاى پاى احمد بن يحيى بن جابر بلاذرى نهاده و در بعضى از اخبارى كه آورده بيش از بلاذرى راه ايجاز پيموده . هرگاه ذكر كسى را در كتاب خود لازم مىشمرده براى يافتن شرح حالش به غايت سعى كرده و او را رها نكرده تا اشارتى و حكايتى ، و لو مختصر ، از احوال و اشعارش يافته است . مهذّب از سوى يكى از ملوك مصر به رسالت به يمن رفت و در آنجا در تحصيل كتب انساب جهد بسيار كرد و مطالبى كه ديگران بدان دست نيافته بودند بيافت و در كتاب خود بياورد . برادرش رشيد چون به يمن رفت و دعوى خلافت كرد - چنان كه در شرح احوالش آورديم - و به الداعى خبر دادند او را بگرفت و آهنگ قتل او نمود . مهذّب براى رهايى او قصيدهاى در مدح داعى سرود به اين مطلع [ 3 ] :
يا ربع اين ترى الاحبّة يمّموا * هل انجدوا من بعدنا ام اتهموا
و برادر را از زندان و مرگ برهانيد .
هامش
[ 1 ] كتاب الروضتين 1 : 147 ، الوافى 12 : 131 ، الفوات 1 : 243 ، الطالع السعيد : 100 ، طبقات الداودى 1 : 135 ، حسن المحاضره 1 : 242 ، الشذرات 4 : 197 ، المقفى 3 : 346 .
[ 2 ] شمارهء 125 .
[ 3 ] اى آثار خانهها ، دوستان را ديديد كه آهنگ كجا كردند ، آيا به سوى نجد رفتند يا به تهامه .