و اين خيولى و الحلى و المناطق . . . * بلى ان علىّ الله وسّع لم ازل
اصلّى له ما لاح فى الجوّ بارق
176 - احمد بن محمد بن ابراهيم بن الخطّاب [ 1 ]
معروف به خطّابى و ابو سليمان . از فرزندان زيد بن خطّاب برادر عمر بن خطّاب بود . ابو عبيد هروى كه شاگرد او بود و ابو منصور ثعالبى كه دوست او چنين گويند . خطابى بنا بر قول عبد الرحمن بن عبد الجبار فامى هروى در تاريخ هرات كه او را حمد ناميده به سال 388 در گذشته و ولادتش در ماه رجب سال 319 بوده است .
سمعانى گويد كه ابو سليمان خطّابى در بست در رباطى در ساحل هندمند ( هيرمند ) در روز شنبهء شانزدهم ماه ربيع الآخر سال 386 وفات كرد . ابو الفرج عبد الرحمن بن جوزى در كتاب المنتظم آورده كه او در سال 349 جهان را بدرود گفته است كه اين قول قابل اعتنا نيست .
سمعانى گويد : خطّابى راستگو و قولش حجّت بود . وى به عراق و حجاز و خراسان سفر كرد و به سوى ما وراء النهر رخت كشيد . وى تجارت مىكرد و مال حلال خود را صرف دوستان صالح خود مىنمود . ثعالبى در كتاب يتيمة الدهر از او ياد كرده و گفته است كه در زمان ما به ابو عبيد قاسم بن سلّام شباهت داشت . حافظ ابو طاهر احمد بن محمد بن احمد سلفى در شرح مقدمهء كتاب معالم السّنن گويد جماعتى كثير گفتهاند كه نام او حمد بود و اين قولى درست است و بر آن اعتماد توان كرد . مؤلف گويد كه ما نام او را در اين باب آوردهايم زيرا ثعالبى و ابو عبيد هروى كه معاصر او و شاگرد او بودهاند ، او را احمد خواندهاند ولى حاكم بن بيّع در كتاب نيشابور گويد كه نام او حمد بود و ، بنابراين ، او را در شمار كسانى كه نامشان حمد است ذكر نموده است . ابو سعد سمعانى در كتاب مرو گويد كه از ابو سليمان نامش را پرسيدند گفت نام من حمد است ولى مردم احمد مىنويسند . ابو بكر عبد الله بن ابراهيم حنبلى در بست او را مرثيه گفت و حمد ناميد :
هامش
[ 1 ] اليتيمه 4 : 334 ، انباه الرواة 1 : 125 ، المنتظم 6 : 367 ، تذكرة الحفّاظ 1018 ، سير الذهبى 17 : 23 ، العبر 3 : 39 ، البداية و النهاية 11 : 236 ، طبقات السبكى 3 : 282 ، الوافى 7 : 317 ، الشذرات 3 : 127 ، خزانة الادب 1 : 282 ، بغية الوعاة 1 : 546 ، النجوم الزاهرة 4 : 199 .