معقولات در عالم عقل ، بعد در چگونگى وجود هر يك از اشياء در اين خزاين و انبارها بينديش . آيا هر يك از آنها به همين صورتى كه در اين عالم هست در آن خزاين هم هست ، يا به صورتى ديگر ، بعد در كيفيت فرو فرستادن آن تأمل نما پس هر گاه كه در امثال اين مطالب بتفكر پرداختى ، اميد است كه بابى از اصول علم برويت گشوده شود ، آن هم بابى كه ابواب زيادى از اسرار عالم كون از آن گشوده خواهد شد .
بعد هر گاه در اسماء خداوند كه در قرآن آمده فكر نمائى ، مثل رب ، و رحمان ، و رحيم ، و قيوم و ديگر اسماء الهى ، سپس در آثار هر يك از اين اسماء در اين عالم بنگرى خواهى ديد كه همهء اجزاء عالم قائم به اينها است ، مثلا اگر به ربوبيت و رحمانيت او بنگرى ، آيا در عالم چيزى را مشاهده ميكنى كه خارج از حيطهء اينها باشد ؟ و اگر با دقت در اين مطلب بنگرى و تأمل نمائى ، رحمانيت او را در شراشر وجودت و در همهء اين عالم خواهى ديد ، همينگونه ربوبيت او را ، زيرا رحمانيت او عبارت از رحمت عامى است كه مساوى ايجاد و ابقاء است ، و ايجاد همهء اشياء را در بر ميگيرد ، بنابر اين هر موجودى كه در اين عالم هست وجودش از رحمت ذات اقدس حق ، و بقائش هم برحمت او خواهد بود ، و در خارج چيزى جز رحمت او نخواهد بود ، بعبارت ديگر ، عالم از حيث موجوديتش سراسر رحمت او است ، و هر گاه به نسبت ايجاد با موجود توجه داشته باشى ميگوئى عالم فعل او است ، و اگر نسبت بين موجود و پديده را با موجد و پديد آورنده در نظر گيرى ميگوئى عالم مفعول او است ، بنابر اين در خارج ، يك چيز بيش نيست و آن همان رحمت ذات اقدس حق است . مطلب ديگر اينكه قارى قرآن در هنگام
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 333
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٣٣