ممكن است به قرآن برگردد و معناى اين آيه همان معناى آيهء 41 سورهء اسراء باشد : « ما سخنان گونهگون در اين قرآن آورديم ، باشد كه پند گيرند ، ولى جز به رميدنشان نيفزايد » . نيز ممكن است به باران برگردد و معناى آيه چنين باشد : خداوند باران را از جايى به جايى فرستاد ؛ زيرا اگر در يكجا استمرار يابد ، ساكنان آنجا غرق خواهند شد و اگر به كلّى از آنجا قطع گردد آنان از تشنگى مىميرند . بر هر خردمندى لازم است كه دربارهء اين حكمت و نعمت بينديشد و خدا را بهخاطر آن سپاس گويد ، لكن بيشتر مردم خدا را انكار كردند و سپاس نعمتهايش را به جا نياوردند .
وَ لَوْ شِئْنا لَبَعَثْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيراً .
پيش از آنكه خداوند محمّد صلّى اللّه عليه و إله را برانگيزد براى هر امتى پيامبرى قرار داد : « و هر امّتى پيامبرى دارد » . « 1 » ولى از زمان حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله در ارسال رسولان به سوى خلايق را بست و به يك پيامبر براى تمام امّتها در تمام نسلها بسنده كرد و اين پيامبر ، محمّد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و إله است ؛ زيرا دين او آخرين دين براى همهء بشريت مىباشد و به همين دليل ، خدا از هر پيامبرى پيمان گرفت كه آمدن و خصوصيات او را مژده دهد : « و خدا از پيامبران پيمان گرفت كه شما را كتاب و حكمت دادهام ، به پيامبرى كه آيين شما را تصديق مىكند و به رسالت نزد شما مىآيد بگرويد و يارىاش كنيد . گفت : آيا اقرار كرديد و عهد مرا پذيرفتيد ؟ گفتند : اقرار كرديم . گفت : پس شهادت دهيد و من نيز با شما از شاهدانم » . « 2 » به جلد دوم رجوع كنيد . بالاتر از اين مقام را ، جز خدا هيچكس ندارد و خدا صاحب آن را به اين نعمت بزرگ تذكر داده ، زيرا به او گفته است :
« وَ لَوْ شِئْنا لَبَعَثْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيراً » .
لكن ما چنين نكرديم و وظيفهء بيم دادن تمام امتها را تنها به عهدهء تو گذاشتيم و اين كار به خاطر بزرگ كردن تو بوده است ؛ زيرا عظمت تو به اندازهء تكليف و سنگينى آن است .
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيهء 47 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 81 .