كه در آن به نحوى سود وجود داشته باشد ، فضيلت محسوب مىشود و حتى بر هر كسى كه توان دارد ، عبادت واجب و يا مستحب است . البتّه ، وجوب و استحباب به مقدار منفعتى كه در آن عبادت است بستگى دارد . خداوند تعالى مىگويد : « و امّا آنچه براى مردم سودمند است در زمين پايدار بماند » . « 1 »
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « بهترين مردم كسى است كه مردم از وى سود ببرند » .
بهترين چيزى كه اين حقيقت را روشن مىكند ، سخن خداوند است : « آنان كه از اين رسول ، اين پيامبر امّى كه نامش را در تورات و انجيل خود نوشته مىيابند ، پيروى مىكنند ، آنكه به نيكى فرمانشان مىدهد و از ناشايست بازشان مىدارد و چيزهاى پاكيزه بر آنها حلال مىكند و چيزهاى ناپاك را حرام و بار گرانشان را از دوششان برمىدارد و بند و زنجيرشان را مىگشايد » . « 2 »
اين اصل قرآنى ، يعنى مصلحت ، با نظرگاه حدّ ميانه در چيزهايى كه حدّ ميانه دارند جمع مىشود همانند سخاوت كه حدّ ميانه بخل و اسراف است و در چيزهايى كه حدّ ميانه ندارند از آن جدا مىشود ؛ نظير امانت كه متضاد خيانت است و چيز دومى وجود ندارد كه ميان اين دو واسطه قرار گيرد . در تفسير آيهء 54 سورهء مائده ، جلد سوم دربارهء اخلاق سخن گفتيم .
إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّهُ كانَ بِعِبادِهِ خَبِيراً بَصِيراً .
همهچيز ، چه روزى و چه غيرروزى در دست خداست ؛ زيرا مالك ملك اوست . لكن حكمت و اراده او بر اين قرار گرفت كه تنها از راه عوامل و اسباب اين جهانى كه خود آنها را آفريده و وسيلهاى براى بهدست آوردن ثروت قرار داده ، روزى دهد . به تفسير آيهء 66 سورهء مائده ، جلد سوم و نيز به آيهء صدم سورهء مائده ، جلد سوم و تفسير آيهء 26 سورهء رعد رجوع كنيد .
هامش
( 1 ) . رعد ( 13 ) آيهء 17 .
( 2 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 157 .